برچسب نهضت ملی

در بهمن سال ۱۳۶۱ و اردیبهشت سال ۱۳۶۲ عده زیادی از رهبران و کادر‌های اصلی حزب توده دستگیر و محاکمه شدند. کیانوری در مرحله اول دستگیر شد. در پی اعترافات سران حزب توده این حزب غیرقانونی اعلام و منحل شد و بعضی از سران حزب و نیز بهرام افضلی، فرمانده سابق نیروی دریایی جمهوری اسلامی که توده‌ای بود اعدام شدند. برخی هم ازجمله احسان طبری تا آخر در زندان یا تحت نظر بودند

حسنعلی منصور بسیار مورد علاقه محمدرضا پهلوی و دربار بود و ترور او در واقع ضربه محکمی به وی محسوب می‌شد. شاه ذره‌ای به وفاداری منصور و پدرش به دربار تردید نداشت. منصور بدون اطلاع شاه با سفارتخانه‌ها در ارتباط نبود و خیال شاه از این بابت راحت بود که نخست وزیر بیش از آنچه شاه مجاز می‌داند، با خارجی‌ها تعامل نخواهد کرد. از سوی دیگر منصور جزو طبقه روشنفکر محسوب می‌شد و از این جهت از نگاه شاه می‌توانست برای تقویت مشروعیت رژیم در بین طبقه تحصیلکرده و روشنفکر اعتباری محسوب شود

موضع امریکا و انگلیس در قبال مسائل ایران، چندان تفاوتی با یکدیگر نداشت، چراکه مک‌گی معاون وزارت‏خارجه امریکا، شپرد سفیر بریتانیا و همچنین سازمان‏ سیا، پذیرش صوری ملی‏شدن نفت همزمان با کنترل مؤثر را پیشنهادکردند. امریکا حداکثر تلاش خود را برای ترغیب مصدق به پذیرش راه‌حل ملی ‏شدن، بدون به دست گرفتن حق ‏نظارت و اختیارات‏ عملی انجام داد، اما در خفا اطمینان داشت که ایران هرگز تسلیم یک راه‌حل پوچ و بیهوده نخواهد شد

در قیام تاریخی ۳۰ تیر، اگرچه دربار و انگلستان ناچار به عقب‌نشینی شدند، اما کانون‌های قدرت در ایران را شناسایی و با ایجاد اختلاف و نفاق در میان رهبران و فعالان نهضت ملی، آنان را به خویشتن مشغول کردند. در این میان، اما بدنه اجتماعی امید خود را به این جنبش بزرگ از دست داد و رفته رفته به سرخوردگی و ناامیدی رسید. این امر از بستر‌های شاخص کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به شمار می‌رود

در روز‌های منتهی به کودتا و ایضاً تا ظهرگاه ۲۸ مرداد، فضل‌الله‌زاهدی در مخفیگاه به سر می‌برد. درباره جلسات و قرار و مدار‌های وی با سران آشوب که از مناطق مختلف شهر خود را به وی می‌رساندند، فرزندش اردشیر زاهدی گزارشی نسبتاً دقیق به دست داده است. او تأکید می‌کند که پدرش بر تسخیر ایستگاه فرستنده رادیو، اداره شهربانی کل و سپس ستاد ارتش اصرار داشته و گرنه معتقد بوده است که کودتا شکست خواهد خورد