برچسب میراث فرهنگی

«و هرگز چنین نیست که مردی اندوهگین نباشد، اما پیش‌از رسیدنِ روز، چون برپای شود و با احتیاط خود را به‌کار درختی کهنسال بگمارد و چانه‌اش متکی بر واپسین ستاره در انتهای آسمان روزه‌دار، نظاره‌گر چیزهای بزرگ و معصومی است که شادمانه درگردشند… .»(آناباز، سن ژون پِرس، محمد مهریار، محمود نیکبخت) محمود نیکبخت، جانِ شیفته و حضور آگاهِ ادبیات و فرهنگ بود. در عرصه ادبیات، علاقه‌مند فراوان است؛ افرادِ بادانش کم نیستند؛ سودایی و شیفته بسیار است؛ اما «شیفته بادانش» اندک است. شورمند شعورمند، نادر است؛ و نیکبخت از این‌دست، دردانه و یگانه بود. هم ازاین‌روست که از دست‌دادن چنین گوهری، خسرانی است بی‌جبران. در این مجال اندک، بهتر دیدم به‌جای آنکه «لختی قلم را بر وی بگریانم»، به بیان یادها و دریافت‌هایی (اگرچه مختصر و پراکنده) از نزدیک به سه‌دهه آشنایی با او بپردازم.

خبر درگذشت دکتر فریدون الهیاری استاد تمام تاریخ دانشگاه اصفهان و مدیرکل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان به یقین ضایعه بزرگی برای گروه‌های اجتماعی گوناگون از جامعه دانشگاهی و دوستداران و حامیان میراث فرهنگی تا کنشگران و فعالین سیاسی بود. در فاصله سال‌های 87 تا 91 افتخار شاگردی او را در گروه تاریخ دانشگاه اصفهان داشتم و نه تنها من هرآنکس که حضور در محضر و کلاسش را درک کرده باشد شهادت می‌دهد، استادی تمام عیار و دانشوری کم‌نظیر بود. 

آنچه در این مجال قصد تحریرش را دارم نه اغراق در ویژگی‌های فردی دکتر فریدون اللهیاری و نه مبالغه در جایگاه علمی و اجتماعی ایشان، بلکه برشمردن صفات و پاسداشت از فرهیخته ایست که شاید در گرماگرم سیاست‌زدگی‌های این سال‌ها جز آخرین نسل‌هایی است که مسئولیت اجتماعی و دغدغه‌های فردی‌اش را و برآورده کردن نیاز نسل‌های بعد از خودش را نه در ساحت امور آلوده به سیاست که در فعالیت‌های فرهنگی می‌دید و می‌کوشید دامن این حوزه را از آلودگی‌های سیاست به معنای نزاع‌های معمول و فاقد ارزش بپالاید تا خاک غنی نسل جدید را با آفتاب فرهنگ بپرورد و میراثی را ماندگار کند تا ما امروز به پاسبانی آن ببالیم.

خبر کوتاه بود و سخت جانکاه؛ دکتر فریدون الهیاری استاد تاریخ دانشگاه اصفهان آسمانی شد! ویروس کرونا این بار یکی از مورخان فرهیخته‌ی کشور را از کف میهن ربود و جامعه‌ی علمی و فرهنگی را به سوگ نشاند. دکتر الهیاری را از زمانی می‌شناسم که به عنوان دانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه شهید بهشتی با اینجانب همکلاسی شد. او نسبت به بنده جوان‌تر بود، زیرا هر سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری را بدون وقفه طی کرده بود. در همان نخستین ملاقات، بسیار شیفته‌ی منش و صفای باطنی او شدم. حقیقتاً بی تکلف بود و صمیمی، با چشمانی مأخوذ به حیا. اصالت را در چهره‌اش می‌توانستی ببینی. از آن زمان نزدیک به سه دهه می‌گذرد و او در طول سالیان بالید و بالید و شد: فرهیخته‌ای با اصالت و مورخی چیره دست.

۸ صبح ۱۶ فروردین ۹۵ بود که از طریق پیامکی از زنده‌یاد دکتر فریدون الهیاری دریافت کردم متوجه شدم که مراحل اداری استخدامم به اتمام رسیده و بعد از ۴ سال که از تاریخ برگزاری آزمون استخدامی می‌گذشت بالاخره می‌توانستم مشغول به کار شوم. یک سال و نیم بود که دکتر الهیاری به عنوان مدیرکل میراث‌فرهنگی و گردشگری استان اصفهان منصوب شده بود و من در این مدت به جهت پیگیری روند استخدامم بارها به ایشان مراجعه کرده بودم و همیشه با روی گشاده پیگیر مشکلات ما نیروهای جدید بودند. بالاخره کار خود را از اداره شهرستان فریدون‌شهر و با عنوان کارشناس باستان‌شناس شروع کردم. 

«اگر بهشت عدن در زمين خواهد بود، به زمين اصفهان باشد و گر بر آسمان است، برابر اصفهان است؛ به هرحال اصفهان نمودار بهشت است.» سخن را با این جملات یکی از فضلای اصفهان در کتاب راحه‌الصدور اثر محمد راوندی (۵۹۹ق.) آغاز می‌کنم که آقای حشمت‌الله انتخابی همواره در آغاز سخنانش در همایش‌ها یا گردهمایی‌ها نقل می‌کند و نشانه‌ای از عشق فزاینده او به اصفهان است.

ایام محرم است و ازجمله رویدادهای شایان توجه و متناسب با این ایام، برگزاری نمایشگاهی با عنوان پرده‌های خیالی‌نگاری عاشوراست که با همکاری و تعامل بین دو نهاد شهری اصفهان در عمارت تاریخی سعدی برگزار شده است. این همکاری نشان‌دهنده ضـرورت هم‌افزایی سازمان‌های مختلف فرهنگی و هنری برای اجرایی‌شدن فعالیت‌هایی است که می‌توانند به پیشبرد اهداف مرتبط با آن در شهر و بازخورد مناسب از سوی مخاطبان منتهی شود. ازاین‌رو، است که حوزه هنری اصفهان و موزه هنرهای معاصر وابسته به سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان در همکاری دیگر خود به نمایش پرده‌هـای خیالی‌نگاری عاشورا پرداخته‌اند، نمایشگاهی در آن برای اولین بار از سه اثر متعلق به گنجینه موزه هنرهای معاصر اصفهان رونمایی شده است، آثاری فاخر که توسط استاد بی‌بدیل هنر قلمکار نقاشی زنده‌یاد «استاد عباس گیاهی» آفریده شده و این نمایشگاه فرصتی است غنیمت برای لذت دیدار از این میراث شگرف و البته امید به احیای سنت قدیمی پرده کشی… .