برچسب صمت

در جریان جنگ ایران و آمریکا و بسته شدن تنگه هرمز، افزایش قیمت نفت به یکی از نگرانی‌های اصلی جهان تبدیل شد؛ حتی بعضی سناریوها از نفت ۲۰۰ دلاری حرف می‌زدند. اما بازار برخلاف پیش‌بینی‌های هیجانی، در یک محدوده مشخص نوسان کرد.

شاخص قیمت تولیدکننده بخش معدن در زمستان ۱۴۰۴ به عدد ۴۰۴.۱ رسید؛ رقمی که نشان می‌دهد هزینه‌های این بخش نسبت به سال پایه ۱۴۰۰ بیش از چهار برابر شده است. افزایش شدید قیمت انرژی، تجهیزات و نوسانات ارزی، در کنار محدودیت‌های وارداتی، فشار بی‌سابقه‌ای بر معدن‌کاران وارد کرده؛ فشاری که حالا نه‌تنها سودآوری، بلکه تداوم فعالیت بسیاری از معادن، به‌ویژه واحدهای کوچک را با تهدید جدی مواجه کرده است.

اگر امارات از معادلات تجاری ایران کنار برود، اولین سؤال این است که کدام کشور می‌تواند این خلأ را پر کند؟ نام عمان بیشتر از همه مطرح می‌شود؛ کشوری با روابط سیاسی متعادل، دسترسی مناسب دریایی و برخی تسهیلات جدید برای جذب سرمایه‌گذار. اما واقعیت این است که عمان هنوز فاصله قابل‌توجهی با تبدیل شدن به یک «هاب کامل» دارد؛ چه از نظر زیرساخت‌های بندری و لجستیکی، چه از منظر شبکه مالی و عمق بازار.

در شرایط بحران، اختلال در لجستیک فقط به تخریب زیرساخت‌های فیزیکی مثل جاده، بندر یا انبار محدود نمی‌شود. آنچه معمولاً اثر عمیق‌تری دارد، از کار افتادن گلوگاه‌های شبکه و اختلال هم‌زمان در جریان داده و ارتباطات است؛ موضوعی که می‌تواند کل هماهنگی زنجیره تأمین را به هم بزند.

ونوس ثنائی لنگرودی پژوهشگر اقتصادی-سیاسی در یادداشتی نوشت اقتصاد سیاسی ایران امروز نشان می‌دهد بحران‌های اصلی اقتصاد—از تورم و نوسان ارز تا بحران آب، ناترازی بانکی و مهاجرت نیروی انسانی—صرفاً مسائل فنی یا ناشی از خطای سیاست‌گذاری نیستند، بلکه در لایه‌ای عمیق‌تر به ساختار قدرت، نحوه توزیع منابع و معماری نهادی اقتصاد گره خورده‌اند؛ جایی که هر اصلاح اقتصادی در واقع به معنای بازتوزیع منافع و مواجهه با تعارض‌های سیاسی و اجتماعی است.

بازار جهانی مس در سال ۲۰۲۶ با وضعیتی متناقض روبه‌رو شده است: از یک‌سو عرضه فیزیکی افزایش یافته و موجودی انبارها به حدود ۱.۳ میلیون تن رسیده، اما از سوی دیگر قیمت‌ها همچنان نزدیک به سطوح تاریخی باقی مانده‌اند. این پارادوکس تا حد زیادی نتیجه تنش‌های ژئوپلیتیکی و اختلال در مسیرهای حیاتی انرژی و تجارت، به‌ویژه در پی جنگ ایران و نااطمینانی‌های مرتبط با تنگه هرمز است که هزینه تولید و حمل‌ونقل را افزایش داده‌اند.

در شرایطی که دسترسی به اینترنت برای اکثریت مطلق جامعه غیر ممکن است و افراد ایران برای حفظ ارتباط خود با جهان بیرون به انواع راه‌حل‌های موقتی و پرهزینه متوسل می‌شوند، کتاب تازه مسعود نیلی هشداری جدی به نظام حکمرانی است. این که اگر فرصت‌های انقلاب چهارم صنعتی، همانند سه موج پیشین تحول، نادیده گرفته شود، اقتصاد ایران ممکن است یکی از بزرگ‌ترین شانس‌های تاریخی خود برای رشد، بهره‌وری و همگرایی با اقتصاد جهانی را از دست بدهد.