برچسب دموکراسی

گروه اندیشه: از منظر تئوری امنیت و جامعه‌شناسی سیاسی، سعید حجاریان در این نوشتار که در سایت مشق نو منتشر شده، به واکاوی مفهوم «نفوذ» پرداخته و آن را نه صرفاً پدیده‌ای تکنولوژیک، بلکه فرایندی «عامل‌محور» و متکی بر زمینه‌های روان‌شناختی و فقر ساختاری می‌داند. او با تبیین تمایز میان الگوی جاسوسی «شبکه‌ای» و «شعاعی»، تئوری‌های کلاسیک مبتنی بر وجود شبکه‌های ایدئولوژیکِ منسجم را در دنیای کنونی فاقد کارآیی فنی قلمداد می‌کند. به زعم وی، نفوذ مدرن بر پایه عوامل تک‌افتاده‌ای استوار است که مستقیماً به سرپل‌های بیرون متصل هستند؛ از این رو، برچسب‌زنی بلوکی به جریان‌های سیاسی به عنوان «شبکه نفوذ»، انحرافی تحلیلی است. حجاریان نشان می‌دهد که تسلط فضای «جاسوسی‌هراسی» بر دستگاه تصمیم‌گیری، کشور را وارد چرخه مخرب «جاسوس‌پنداری، گزینش‌گری حذف‌محور و ناکارآمدی» می‌کند؛ وضعیتی که ورودی و خروجی حکمرانی را عقیم ساخته و با محافظه‌کاری مفرط، شجاعت دیپلماتیک و سیاستی را سلب می‌کند. از منظر نظریه جامعه‌شناختی، او نفوذ نهایی دشمن را نه در ترور و خرابکاری فیزیکی، بلکه در «فلج ساختاری» و انحطاط دولت به یک «دولت درمانده» می‌داند. راهکار برون‌رفت از این بن‌بست پنهان، گذر از الگوی اداره توده‌ای و کنترل امنیت از طریق «مخبران و منابع» و بازگشت به الگوی مدرن «دولت-ملت» است. حجاریان با ذکر مثال «شهروند مسئول» در جوامع توسعه‌یافته، تأکید می‌کند که جایگزینی انرژیِ «اعتماد عمومی» و نهادهای دموکراتیک (مانند رسانه‌های آزاد و صندوق رأی) با شک مداوم، تنها پادزهر در برابر نفوذ انسانی است؛ چراکه شفافیت برخاسته از مشارکت مدنی، هزینه رفتارهای پنهان را افزایش داده و موازنه میان «تحفظ امنیتی» و «کارآمدی ساختاری» را در نظام حکمرانی بازمی‌گرداند.این مطلب را در ادامه می خوانید: