موضوع بازنگشتن حدود ۱۳۰ میلیارد دلار ارز حاصل از صادرات از سال ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۴، همچنان یکی از موضوعات چالشی تجارت ایران است. هرچند بازگشت ارز به چرخه اقتصادی کشور یک ضرورت انکارناپذیر محسوب میشود، اما به نظر میرسد سازوکارهای فعلی نتوانسته بهطور همزمان سه هدف اصلی یعنی بازگشت مؤثر ارز، توسعه صادرات و جلوگیری از سوءاستفاده را محقق کنند.
برچسب ارز صادراتی
از سال ۱۳۹۷ تاکنون، مدلهای مختلفی برای بازگشت ارز حاصل از صادرات از جمله سامانه نیما، سنا و مرکز مبادله اجرا شده است.
علی شریعتی، عضو اتاق بازرگانی در گفتوگو با اکوایران اظهار داشت: ارز صادرکنندگان به کشور وارد شده، اما نه از طریق مبادی و مسیرهایی که دولت تعیین کرده بود. مجموع بدهیهای دولت بابت تأمین کالاهای اساسی به رقم ۴ میلیارد دلار میرسد. مطالبهگری فعالان اقتصادی بابت طلبهای ارزی، حق قانونی است اما سوختوسوز ندارد.
بازی تازه در زمین ارز؛ رانتجویان چگونه سود میبرند؟
درحالیکه سیاستگذاران با هدف حمایت از صادرکنندگان خرد و متوسط و تسهیل بازگشت ارز، از طرح «امتیاز صادراتی» رونمایی کردند، کارشناسان نسبت به مخاطرات ناشی از اجرای غیرشفاف آن هشدار میدهند.
ارزهای صادراتی گمشد؛ ردپای شرکتهای حاکمیتی در عدم بازگشت منابع
بیش از ۸۰ درصد صادرات کشور توسط شرکتهای بزرگ حاکمیتی صورت میگیرد، مدیران این شرکتها منصوبان بخشی از حاکمیت هستند و افراد حاکمیتی مانند وزرا با واسطه یا بیواسطه مدیران این نهادها را انتخاب میکنند. اکنون سوال این است که آیا میشود حاکمیت مدیرانی را منصوب کند که علیه خود عمل کنند و ارز حاصل از صادرات را برنگردانند؟
ظهور طبقه رانتی بزرگ در سایه کنترل ارزی/ چند پیشنهاد برای گذار از ارز چند نرخی به تک نرخی
یک کارشناس مسائل ارز میگوید: متاسفانه در سال ۹۷ به چشم یک ابزار دائمی به کنترل ارز نگاه کردیم و همین هم باعث شد که با وجود افزایش صادرات نفتی نه تنها کنترلها کم نشود بلکه بیشتر و پیچیدهتر شود. بروز آن هم فقط در چند نرخی بودن ارز نیست بلکه عدم بازگشت ارز، فسادهای مختلف و عظیم، بروکراسی وحشتناک در وادرات و صادرات، امضاهای طلایی در نهادهای مربوطه اعم از بانک مرکزی، وزارت صمت، وزارت جهاد و وزارت بهداشت نمود پیدا کرده و یک طبقه رانتی عظیمی از مسیر این کنترلها ایجاد شده است.
آغاز تخصیص ارز به واردکنندگان در تالار دوم
سخنگوی مرکز مبادله طلا و ارز ایران با بیان اینکه با تخصیص ارز واردکنندگان خرد، صف تامین ارز کوتاه شده است، گفت: صنایع غذایی، آبزیان و شیلات، صادرکنندگان فنتی مهندسی و فناوری از جمله گروههایی هستند که میتوانند ارز صادراتی خود را در تالار دوم عرضه کنند.
بازار ارز درگیر با کارتهای بازرگانی اجارهای
کارتهای بازرگانی در سال گذشته چهاربرابر بیشتر از میانگین سالهای قبل صادر شدهاند.
