شیعه نیوز | ازدواج فامیلی بهعنوان یکی ازقدیمیترین الگوهای پیوندزناشویی درجامعه ایران،هنوزیکی ازبحثبرانگیزترین موضوعات اجتماعی است؛ موضوعی که در مرز میان سنت،علم، عاطفه و نگرانیهای پزشکی حرکت میکند. اگرچه این نوع ازدواج در سالهای اخیر با کاهش قابل توجهی مواجه شده اما همچنان دربرخی خانوادههاومناطق کشوربهعنوان گزینهای «امنتر» و «مطمئنتر» شناخته میشود؛ گزینهای که موافقان آن ازشناخت قبلی خانوادهها،همسانی فرهنگی، حمایت گسترده فامیلی و کاهش برخی ریسکهای ناشناخته دفاع میکنند و مخالفانش آن را دروازهای برای افزایش تنشهای خانوادگی، محدود شدن حریم خصوصی زوجین و بالا رفتن احتمال بروز بیماریهای ژنتیکی در فرزندان میدانند.
به گزارش «شیعه نیوز»، درگذشته ازدواج فامیلی بخشی طبیعی ازساختار اجتماعی ایران بود.این الگو هنوز در حافظه فرهنگی جامعه حضور دارد؛ هرچند نسل جدید با نگرش متفاوتی به مفهوم ازدواج، استقلال فردی و حریم خصوصی وارد میدان شده است.
با این حال مهمترین دغدغهای که نام ازدواج فامیلی را همواره در صدر نگرانیها نگهداشته، مسأله سلامت فرزندان و خطرات ژنتیکی است. پیشرفتهای پزشکی و ژنتیک در دهههای اخیر توانسته بخشی از این نگرانیها را کاهش دهد اما نبود آگاهی عمومی، بیتوجهی به مشاورههای تخصصی و الزامی نبودن غربالگریهای روانشناختی و ژنتیکی همچنان این موضوع را به یک چالش جدی اجتماعی تبدیل کرده است. در شرایطی که مشاوره پیش از طلاق در ایران الزامی است، فقدان الزام قانونی برای مشاوره پیش از ازدواج_ بهویژه در ازدواجهای فامیلی_ پرسشهای مهمی را درباره سیاستهای پیشگیرانه اجتماعی مطرح میکند. در همین چارچوب، گفتوگوی پیش رو با دکتر معصومه حاتمی روانشناس و مدرس دانشگاه تلاشی است برای پاسخ دادن به این پرسش اساسی: آیا ازدواج فامیلی در دنیای امروز همچنان میتواند انتخابی سالم باشد یا تنها با عبور از فیلتر آگاهی، مشاوره و علم است که میتوان خطرات پنهان آن را مدیریت کرد؟
دکتر حاتمی نخستین بانوی دارای فوق دکترای روانشناسی سلامت در ایران است و اولین مرکز فوق تخصصی روانشناسی در ایران توسط او راهاندازی شده که در حال حاضر ۵۰پزشک با این مرکز همکاری دارند. این بانوی روانشناس همچنین مؤلف ۱۰کتاب است.
در سالهای اخیر بحث ازدواج فامیلی دوباره به یکی از موضوعات داغ اجتماعی تبدیل شده. اگر بخواهیم از ابتدا شروع کنیم، ازدواج فامیلی چه تعریفی دارد و چرا تا این اندازه در تاریخ ایران ریشهدار بوده است؟
ازدواج فامیلی یا ازدواج خویشاوندی به ازدواجی گفته میشود که بین افراد دارای نسبت خونی صورت میگیرد؛ از خویشاوندان درجه یک مثل پسرعمو و دخترعمو گرفته تا نسبتهای دورتر. این نوع ازدواج در گذشته ایران بهویژه در ساختارهای قبیلهای و طایفهای کاملا رایج بوده است. دلیل آن هم روشن است. خانوادهها ترجیح میدادند دارایی، قدرت، هویت فرهنگی و پیوندهای اجتماعی درون یک طایفه یا خانواده حفظ شود. ضمن اینکه در جوامع سنتی، انتخاب همسر، بیشتر یک تصمیم جمعی بود تا فردی. یعنی خانواده نقش محوری داشت.
از نگاه روانشناسی آیا میتوان گفت ازدواج فامیلی مزایای خاصی نسبت به دیگر انواع ازدواج دارد؟
اگر بخواهیم منصفانه نگاه کنیم، ازدواج فامیلی مزایایی دارد که نمیتوان آنها را نادیده گرفت. مهمترین مزیت، شناخت قبلی و عمیق خانوادهها از یکدیگر است. در این نوع ازدواجها، نظام باورها، ارزشهای اخلاقی، شیوه تربیت فرزندان، سبک ارتباطی و حتی نحوه برخورد با بحرانها تا حد زیادی شناخته شده است. این شناخت میتواند باعث کاهش اضطراب، سوءتفاهم و شوکهای اولیه پس از ازدواج شود؛ شوکهایی که معمولا در ازدواجهای ناآشنا بسیار شایع است.