مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
هوش مصنوعی (به انگلیسی: Artificial intelligence) (به اختصار: AI)، هوشی است که توسط ماشینها ظهور پیدا میکند، در مقابل هوش طبیعی[الف] که توسط جانوران شامل انسانها نمایش مییابد. اما پیش از هرچیز باید این موضوع را دانست که کلمه هوش، نشان دهنده امکان استدلال است و اینکه آیا هوش مصنوعی میتواند به توانایی استدلال دست یابد یا خیر، خود موضوع اختلاف محققان است. کتابهای AI پیشرو، این شاخه را به عنوان شاخه مطالعه بر روی «عوامل هوشمند» تعریف میکنند: هر سامانهای که محیط خود را درک کرده و کنشهایی را انجام میدهد که شانسش را در دستیابی به اهدافش بیشینه میسازد.[ب] برخی از منابع شناخته شده از اصطلاح «هوش مصنوعی» جهت توصیف ماشینی استفاده میکنند که عملکردهای «شناختی» را از روی ذهن انسانها تقلید میکنند، همچون «یادگیری» و «حل مسئله»، با این حال این تعریف توسط محققان اصلی در زمینه AI رد شده است.[پ][۲][۳]
کاربردهای هوش مصنوعی شامل موتورهای جستجو پیشرفتهٔ وب (مثل گوگل و بینگ)، سامانه توصیهگر (که توسط یوتیوب، آمازون و نتفلیکس استفاده میشوند.)، فهم زبان انسانها (همچون سیری ، جمنای و آمازون الکسا)، خودروهای خودران (مثل تسلا)، هوش مصنوعی مولد یا خلاقیت محاسباتی (مثل چتجیپیتی یا تولید اثر هنری مانند دال-ئی و میدجرنی) تصمیمگیری خودکار و رقابت در بالاترین سطوح سامانههای بازی استراتژیک (همچون شطرنج و گو). با بیشتر شدن توانایی ماشینها، وظایفی که نیازمند «هوشمندی» هستند اغلب از تعریف AI برداشته میشود، پدیدهای که به آن اثر هوش مصنوعی گفته میشود. به عنوان مثال، فهم نوری کاراکتر را اغلب از چیزهایی که AI در نظر گرفته میشوند مستثنی میکنند، چرا که این فناوری تبدیل به فناوری عادی و روزمرهای شده است.[۴][۵][۶]
هوش مصنوعی در سال ۱۹۵۶ میلادی تبدیل به شاخهای آکادمیک شد و در سالهای پس از آن چندین موج خوشبینی را تجربه کرده و مجدد دچار امواج ناامیدی و کمبود بودجه شده (که به آن «زمستان AI» میگویند)، سپس فناوریهای جدیدی در پی آن آمده و موفقیت و بودجههای تحقیقاتی این حوزه مجدداً احیا گشتهاند. تحقیقات AI رهیافتهای متفاوتی را از زمان تأسیسش امتحان کرده و آنها را کنار گذاشته است، رهیافتهایی چون: شبیهسازی مغز، مدلسازی حل مسئله توسط مغز انسان، منطق صوری، بانکهای اطلاعاتی بزرگ دانش و تقلید رفتار جانوران. در اولین دهههای قرن ۲۱ میلادی، یادگیری ماشینی که شدیداً از آمار ریاضیاتی بهره میبرد در این حوزه غلبه داشت و این فناوری اثبات کرد که به شدت موفق است و به حل چندین مسئله چالشبرانگیز در صنعت و فضای آکادمیک کمک نمود.[۷][۸]
شاخههای مختلف تحقیقات هوش مصنوعی حول اهداف بهخصوصی متمرکز بوده و از ابزارآلات خاصی استفاده میکنند. اهداف سنتی تحقیقات AI شامل این موارد اند: استدلال، نمایش دانش، برنامهریزی، یادگیری، پردازش زبان طبیعی، ادراک و توانایی در جابجایی و دستکاری اشیاء.[ت] هوش جامع (توانایی حل مسائل دلخواه) در میان اهداف بلند مدت این حوزه است. جهت حل چنین مسائلی، محققان AI فنون حل مسئله وسیع و یکپارچهای را شامل این موارد به کار بستهاند: جستوجو و بهینهسازی ریاضیاتی، منطق صوری، شبکههای عصبی مصنوعی و روشهای مبنی بر آمار، احتمالات و اقتصاد. AI همچنین با حوزههایی چون علوم کامپیوتر، روانشناسی، زبانشناسی، فلسفه و بسیاری از حوزههای دیگر مرتبط است.[۹]
این شاخه بر این فرض بنا شده است که هوش انسانی «را میتوان به دقت توصیف نمود، به طوری که میتوان آن را توسط یک ماشین شبیهسازی نمود».[ث] این فرض بحثهای فلسفی را پیرامون ذهن و اخلاقیات خلق موجودات هوشمند برانگیخته است، موجوداتی که دارای هوش شبیه-انسان اند. این مسائل توسط افسانهها، داستانهای تخیلی و فلسفه از زمانهای باستان مورد کاوش واقع شدهاند. ادبیات علمی-تخیلی و آیندهپژوهی نیز پیشنهاد میدهند که AI با پتانسیل و قدرت عظیمی که دارد، ممکن است منجر به ایجاد ریسک وجودی برای بشریت گردد.
دادههای جدیدی که در گزارشی از اکسیوس منتشر شده نشان میدهد ترافیک وبسایتهای بزرگ قدیمی در پنج سال گذشته بهطور محسوسی کاهش یافته است که نشانگر فشار فزایندهای عصر هوش مصنوعی بر رسانهها و ناشران سنتی است.
انویدیا خبر از تولید نسل جدید تراشههای هوش مصنوعی خود داد این خبر نشان میدهد که غول نیمههادی جهان در تلاش است با حفظ جایگاه خود در خط مقدم موج جهانی هوش مصنوعی، برای گسترش فعالیتش به دیگر بخشهای فناوری نوین تلاش کند.
در صنعتی که با سرعتی زیاد هم خود در حال تحول است و هم تحولی را در دیگر صنایع رقم میزند، بدون شک پیشبینی آینده دشوار است اما مرور تحولات دو سال گذشته نشان میدهد که برخی روندهای کلان هوش مصنوعی قابل پیشبینی بودهآند و اکنون به واقعیتهای علنی تبدیل شدهاند. نشریه فناوری MIT در پیشبینیهای ۲۰۲۵ خود از رشد مدلهای استدلالی و شتاب هوش مصنوعی در علم و بحث پیوند فزاینده شرکتهای هوش مصنوعی با امنیت ملی سخن گفته بود و حالا با تحقق این پیشبینیها میتوان گفت صنعت هوش مصنوعی از فاز آزمایشی عبور کرده و وارد مرحلهای ساختاری شده است.
سامسونگ الکترونیکس روز پنجشنبه در پیشبینی جدید سود عملیاتی خود اعلام کرد که سود شرکت در سهماهه چهارم سال جاری نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود سه برابر میشود و به رکوردی تاریخی خواهد رسید. این رشد تحت تأثیر کمبود عرضه و افزایش شدید تقاضا برای تراشههای حافظه در کاربردهای مرتبط با هوش مصنوعی رقم میخورد.
هوش مصنوعی در سالهای اخیر به یکی از محوریترین فناوریهای جهان تبدیل شده است، فناوریای که مرزهای علم، اقتصاد، آموزش و زندگی روزمره را بازتعریف میکند. سال ۲۰۲۵ شاهد تسریع پیشرفتها، افزایش دسترسی و سرمایهگذاریها، و رشد نگرانیهای اخلاقی و امنیتی در زمینه هوش مصنوعی بوده است. گزارش AI Index 2025 با ارائه دادههای دقیق و تحلیلهای جامع، تصویری روشن از پیشرفتهای فنی، اثرات اقتصادی، تحولات آموزشی، و تغییرات اجتماعی ناشی از هوش مصنوعی ارائه میدهد. این گزارش نه تنها موفقیتها و دستاوردها را برجسته میکند، بلکه چالشهای کلیدی، از جمله امنیت، دسترسی نابرابر و نیاز به هوش مصنوعی مسئولانه را نیز نشان میدهد.
۹۰ درصد شرکتهای بزرگ دنیا نزدیک به سه سال پس از معرفی ابزارهای هوش مصنوعی مولد، بهطور منظم از این فناوری استفاده میکنند. با این حال، تنها یکسوم آنها توانستهاند هوش مصنوعی را در سطح کل سازمان به مقیاس برسانند و از مزایای واقعی آن بهرهمند شوند. یافتهها همچنین نشان میدهد که بیش از ۶۰ درصد سازمانها در حال آزمایش ایجنتهای هوش مصنوعی هستند. سیستمهایی که قادرند چندین مرحله از یک گردش کار را خودکار انجام دهند اما استفاده گسترده از آنها هنوز محدود است.
سرویس ChatGPT پس از ۱۱ روز قطعی، امروز دوشنبه در دسترس بخشی از کاربران قرار گرفت. به نظر میرسد دسترسی به این سرویس هوش مصنوعی به زودی برای همه فعال خواهد شد.
این رویکرد، به ویژه در مواقع بحرانی مانند قطعیهای دورهای اینترنت اوج میگیرد و تبدیل به هجمه به توسعهدهندگان داخلی میشود. نمونه این دسته از فعالیتها را میتوان در نقد شرکتهای هوش مصنوعی ایرانی طی روزهای اخیر توسط برخی رسانهها…