مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
مرجع خبر، آموزش، فناوری، سرگرمی و دانستنیهای روز
هوش مصنوعی (به انگلیسی: Artificial intelligence) (به اختصار: AI)، هوشی است که توسط ماشینها ظهور پیدا میکند، در مقابل هوش طبیعی[الف] که توسط جانوران شامل انسانها نمایش مییابد. اما پیش از هرچیز باید این موضوع را دانست که کلمه هوش، نشان دهنده امکان استدلال است و اینکه آیا هوش مصنوعی میتواند به توانایی استدلال دست یابد یا خیر، خود موضوع اختلاف محققان است. کتابهای AI پیشرو، این شاخه را به عنوان شاخه مطالعه بر روی «عوامل هوشمند» تعریف میکنند: هر سامانهای که محیط خود را درک کرده و کنشهایی را انجام میدهد که شانسش را در دستیابی به اهدافش بیشینه میسازد.[ب] برخی از منابع شناخته شده از اصطلاح «هوش مصنوعی» جهت توصیف ماشینی استفاده میکنند که عملکردهای «شناختی» را از روی ذهن انسانها تقلید میکنند، همچون «یادگیری» و «حل مسئله»، با این حال این تعریف توسط محققان اصلی در زمینه AI رد شده است.[پ][۲][۳]
کاربردهای هوش مصنوعی شامل موتورهای جستجو پیشرفتهٔ وب (مثل گوگل و بینگ)، سامانه توصیهگر (که توسط یوتیوب، آمازون و نتفلیکس استفاده میشوند.)، فهم زبان انسانها (همچون سیری ، جمنای و آمازون الکسا)، خودروهای خودران (مثل تسلا)، هوش مصنوعی مولد یا خلاقیت محاسباتی (مثل چتجیپیتی یا تولید اثر هنری مانند دال-ئی و میدجرنی) تصمیمگیری خودکار و رقابت در بالاترین سطوح سامانههای بازی استراتژیک (همچون شطرنج و گو). با بیشتر شدن توانایی ماشینها، وظایفی که نیازمند «هوشمندی» هستند اغلب از تعریف AI برداشته میشود، پدیدهای که به آن اثر هوش مصنوعی گفته میشود. به عنوان مثال، فهم نوری کاراکتر را اغلب از چیزهایی که AI در نظر گرفته میشوند مستثنی میکنند، چرا که این فناوری تبدیل به فناوری عادی و روزمرهای شده است.[۴][۵][۶]
هوش مصنوعی در سال ۱۹۵۶ میلادی تبدیل به شاخهای آکادمیک شد و در سالهای پس از آن چندین موج خوشبینی را تجربه کرده و مجدد دچار امواج ناامیدی و کمبود بودجه شده (که به آن «زمستان AI» میگویند)، سپس فناوریهای جدیدی در پی آن آمده و موفقیت و بودجههای تحقیقاتی این حوزه مجدداً احیا گشتهاند. تحقیقات AI رهیافتهای متفاوتی را از زمان تأسیسش امتحان کرده و آنها را کنار گذاشته است، رهیافتهایی چون: شبیهسازی مغز، مدلسازی حل مسئله توسط مغز انسان، منطق صوری، بانکهای اطلاعاتی بزرگ دانش و تقلید رفتار جانوران. در اولین دهههای قرن ۲۱ میلادی، یادگیری ماشینی که شدیداً از آمار ریاضیاتی بهره میبرد در این حوزه غلبه داشت و این فناوری اثبات کرد که به شدت موفق است و به حل چندین مسئله چالشبرانگیز در صنعت و فضای آکادمیک کمک نمود.[۷][۸]
شاخههای مختلف تحقیقات هوش مصنوعی حول اهداف بهخصوصی متمرکز بوده و از ابزارآلات خاصی استفاده میکنند. اهداف سنتی تحقیقات AI شامل این موارد اند: استدلال، نمایش دانش، برنامهریزی، یادگیری، پردازش زبان طبیعی، ادراک و توانایی در جابجایی و دستکاری اشیاء.[ت] هوش جامع (توانایی حل مسائل دلخواه) در میان اهداف بلند مدت این حوزه است. جهت حل چنین مسائلی، محققان AI فنون حل مسئله وسیع و یکپارچهای را شامل این موارد به کار بستهاند: جستوجو و بهینهسازی ریاضیاتی، منطق صوری، شبکههای عصبی مصنوعی و روشهای مبنی بر آمار، احتمالات و اقتصاد. AI همچنین با حوزههایی چون علوم کامپیوتر، روانشناسی، زبانشناسی، فلسفه و بسیاری از حوزههای دیگر مرتبط است.[۹]
این شاخه بر این فرض بنا شده است که هوش انسانی «را میتوان به دقت توصیف نمود، به طوری که میتوان آن را توسط یک ماشین شبیهسازی نمود».[ث] این فرض بحثهای فلسفی را پیرامون ذهن و اخلاقیات خلق موجودات هوشمند برانگیخته است، موجوداتی که دارای هوش شبیه-انسان اند. این مسائل توسط افسانهها، داستانهای تخیلی و فلسفه از زمانهای باستان مورد کاوش واقع شدهاند. ادبیات علمی-تخیلی و آیندهپژوهی نیز پیشنهاد میدهند که AI با پتانسیل و قدرت عظیمی که دارد، ممکن است منجر به ایجاد ریسک وجودی برای بشریت گردد.
بر اساس تازهترین نظرسنجی مرکز پژوهشی Pew، استفاده از چتبات هوش مصنوعی ChatGPT ساخته شرکت اوپنایآی در میان مردم آمریکا طی دو سال گذشته رشدی چشمگیر داشته و اکنون بیش از یکسوم بزرگسالان آمریکایی (۳۴ درصد) میگویند که حداقل یک بار از این ابزار استفاده کردهاند. این در حالی است که تنها ۲۰ درصد از پاسخدهندگان گفتهاند حتی نام آن را نشنیدهاند.
در حالیکه فضای فناوری جهانی پر از وعدههای اغراقآمیز درباره آینده درخشان هوش مصنوعی است، تحلیلهای عمیقتری از سوی متخصصان باتجربه نشان میدهد که باید میان رویاپردازی و واقعگرایی تمایز قائل شد. پاول هلیوکو (Paul Hlivko)، مدیر ارشد اطلاعات طی مقالهای در نشریه هاورارد بیزینس ریویو تلاش کرده تا با اشاره به اشتباهات رایج در برآوردهای امروز، با آنچه توهم و رویای دور از واقعیت درمورد تاثیر واقعی هوش مصنوعی میداند مقابله کند. شرکت مشاوره و تحقیقاتی مکینزی میگوید این صنعت ۱۷.۱ تا ۲۵.۶ هزار میلیارد دلار در سال به اقتصاد جهانی اضافه میکند و از نگاه هلیوکو این چشمانداز دور از واقعیت و گمراهکننده است.
طرح ۸۰۰ صفحهای جمهوریخواهان با عنوان «قانون یک لایحه بزرگ و زیبا» (One Big Beautiful Bill Act) هماکنون در سنای آمریکا در حال بررسی است و طرفداران ترامپ برای تایید آن تلاش میکنند. یکی از محورهای مهم و بحثبرانگیز این لایحه، پیشنهاد اعمال ممنوعیت موقت پنجساله بر قوانین ایالتی مرتبط با هوش مصنوعی است، موضوعی که با واکنشهای گستردهای از سوی گروههای مدنی و ایالتی مواجه شده است.
شرکت Cloudflare، یکی از بازیگران اصلی زیرساختهای ابری که به بیش از ۲۰ درصد از وبسایتهای جهان خدمترسانی میکند، روز سهشنبه از راهاندازی یک بازار جدید به نام «Pay per Crawl» خبر داد که هدف آن بازتعریف رابطه میان صاحبان وبسایتها و شرکتهای هوش مصنوعی است. این طرح که فعلا بهصورت آزمایشی و محدود آغاز به کار کرده است، به ناشران محتوای دیجیتال این اجازه میدهد تا کنترل بیشتری بر دادههای خود داشته و در ازای استفاده مدلهای هوش مصنوعی از محتوایشان، مبلغی را دریافت کنند.
در حالی که ایالات متحده تا به اینجای کار به عنوان بازیگر مسلط صنعت هوش مصنوعی شناخته میشود، اما گزارشی از والاستریت ژورنال میگوید شرکتهای چینی فعال در این حوزه اکنون بهسرعت در حال تضعیف این سلطه هستند. شرکتهایی مانند دیپسیک و علیبابا، با ارائه مدلهای زبانی قدرتمند و ارزانقیمتتر نسبت به رقبایی همچون اوپنایآی آمریکا، مشتریان جدیدی را در اروپا، آسیا، خاورمیانه و آفریقا جذب خود کردهاند. برخی تحلیلگران هشدار میدهند که این روند به جنگ سرد فناورهای میان دو ابرقدرت منتهی میشود.
محققان موسسه Helmholtz Munich موفق به توسعه یک مدل پیشرفته هوش مصنوعی به نام «Centaur» شدهاند که میتواند فرآیندهای تصمیمگیری انسانی را، حتی در شرایطی ناآشنا، با دقت چشمگیری شبیهسازی و پیشبینی میکند. این دستاورد علمی میتواند تحولی مهم در درک شناخت انسان و بهبود چارچوبهای روانشناختی موجود رقم بزند.
در یکی از مهمترین جابهجاییهای جهان فناوری در سال ۲۰۲۵، رومینگ پَنگ (Ruoming Pang)، مدیر ارشد تیم مدلهای پایه هوش مصنوعی اپل، این شرکت را به مقصد متا ترک کرده است. گزارش مارک گورمن در بلومبرگ میگوید پنگ به عضو دیگری از تیم «Superintelligence» یا «ابرهوش» متا تبدیل شود. متا پیش از این نیز پژوهشگران برجستهای را از شرکت اوپنایآی جذب کرده است که البته طبق اعلام اوپنایآی بهترین اعضای این شرکت محسوب نمیشدند.
شرکت اوپنایآی برای دومینبار در تابستان جاری انتشار مدل هوش مصنوعی متنباز خود را به تعویق انداخت. سم آلتمن، مدیرعامل اوپنایآی، روز جمعه طی پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد عرضه این مدل که قرار بود هفته آینده منتشر شود، تا زمان نامعلومی برای انجام آزمایشهای بیشتر ایمنی به تاخیر افتاده است.