گروه اندیشه: دکتر غلامرضا غفاری، رئیس دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، با نگارش یادداشتی در صفحه اندیشه روزنامه ایران، به رمزگشایی از پایداری ایران در بحران و جنگ، با ساختن سرمایه اجتماعی از تنوع ها پرداخته است. این مطلب را در ادامه می خوانید:
****
این روزها «انسجام اجتماعی» برای جامعه ایران ضرورتی غیرقابلانکار است؛ اما این مفهوم زمانی معنا پیدا میکند که در پیوند با نظمی اجتماعی و پویا باشد. آنچه امروز به آن نیاز داریم «انسجام اجتماعی پویا» است؛ انسجامی که تفاوتها را به رسمیت بشناسد و آنها را در یک کلیت مشترک سامان دهد.
جامعه زمانی شکل میگیرد که افراد، هم احساس تعلق به یک پیکره مشترک داشته باشند و هم امکان کنشگری و مشارکت برایشان فراهم باشد. جامعهای که افراد در آن صرفاً تماشاگر باشند و احساس کنند سرنوشت جمعیشان بیرون از اراده آنان تعیین میشود، به انسجام پایدار نمیرسد. از سوی دیگر، جمعگرایی فاقد آگاهی و استقلال فردی ن اما به همبستگی ارگانیک نیاز دارد؛ همبستگیای که از دل تفاوتهای قومی، مذهبی، منطقهای و فرهنگی شکل میگیرد و زمینه خلاقیت و نوآوری را فراهم میکند. وحدت ناشی از نادیده گرفتن تفاوتها، راه انسجام پایدار را میبندد.
از این منظر، نهادسازی و کار فرهنگی اهمیت اساسی دارد. انسجام اجتماعی از مسیر مدارا، پذیرش تفاوتها و سازگاری با تنوع شکل میگیرد. تحقق چنین انسجامی به نهادهای اجتماعی فعال و زنده نیاز دارد؛ نهادهایی که بتوانند خود را با تحولات جامعه بازسازی کنند. در این میان، پروژههایی ملی مانند زبان، پرچم، سرود ملی و حتی تیم ملی فوتبال، نقش مهمی در ایجاد احساس تعلق مشترک دارند؛ اما اینها به تنهایی کافی نیستند. انسجام اجتماعی حاصل سیاستگذاری، نهادسازی و مشارکت مردم است. توسعه نیز زمانی انسجامآفرین خواهد بود که واقعاً ملی باشد و مردم در آن نقش تصمیمگیر و کنشگر داشته باشند.
انسجام اجتماعی پویا بدون پذیرش تفاوتها، امکان تحرک اجتماعی، ائتلافسازی و بازسازی نهادهای اجتماعی شکل نمیگیرد. تنها در این صورت است که جامعه میتواند تفاوتها را نه تهدید، بلکه منبعی برای پویایی، خلاقیت و استمرار تاریخی خود بداند.
۲۱۶۲۱۶