براساس آمارهای مرکز پژوهشهای مجلس از وضعیت تجارت خارجی ایران، افزایش شدید تمرکزگرایی، وابستگی به تعداد محدودی از شرکای تجاری، به ویژه چین و عراق و از دست دادن تنوع بازارهای صادراتی عمده ترین مشکل تجارت خارجی کشور است که به معنای عام ایران همه تخممرغهای خود را در یک سبد گذاشته است که این امر ریسکهای اقتصادی و سیاسی قابل توجهی را به همراه دارد.
به گزارش سرویس اقتصادی تابناک، مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی نگرانکننده آماری از وضعیت دو دهه تجارت خارجی کشور را اعلام کرده است که حکایت از کاهش مداوم تنوع کالاهای صادراتی، افت نفوذ در بازارهای جهانی، تمرکز بیش از حد بر چند شریک تجاری خاص و پایین بودن ماندگاری کالاها در سبد صادراتی کشور دارد.
بر اساس نمودار ارائه شده، سال ۱۳۸۳ صادرات غیرنفتی ایران به کشورهای مختلفی توزیع شده است. ۶۰ درصد از این صادرات بین ۹ کشور و سایر کشورها تقسیم شده است که امارات متحده عربی با با ۱۸ سهم، بزرگترین واردکننده صادرات غیرنفتی ایران بوده است و پس از آن هند با ۷ و در ردههای بعدی عراق، ژاپن، آلمان، ایتالیا، چین، آذربایجان، عربستان سعودی وافغانستان قرار دارد همچنین سایر کشورها با سهم ۴۱ که به خود اختصاص دادهاند پراکندگی مقاصد صادراتی ایران را درآن سال نشان میدهد.
به گفته کارشناسان در شرایطی که نیاز است تا تمرکز تجارت بر شرکای اصلی افزایش یابد، اما تعداد «سایر کشورها» که سهم کمتری از صادرات را به خود اختصاص داده بودند به طور قابل توجهی افزایش یافته است که این امر نشاندهنده تلاش برای یافتن بازارهای کوچکتر و جدیدی است تا ریسک وابستگی به چند بازار بزرگ را کاهش دهد هرچند که در عمل تمرکز بر چند کشور افزایش یافته است.
به گزارش تابناک، تجارت غیرنفتی ایران در دو دهه اخیر دچار تغییر استراتژیک از پراکندگی به تمرکز شده که در کوتاهمدت ممکن است به حفظ حجم صادرات کمک کند، اما در بلندمدت، ریسکها و آسیبپذیریهای قابل توجهی را برای اقتصاد کشور به همراه دارد و باید فکری به حال آن شود.