سید یاسر موسوی – تنگه هرمز فقط یک گذرگاه باریک دریایی نیست؛ شاهرگ انرژی جهان است. روزانه میلیونها بشکه نفت و گاز از این آبراه عبور میکند و هر تنش سیاسی یا نظامی در آن، مستقیماً بازار جهانی انرژی، تجارت دریایی و امنیت منطقه خلیج فارس را تحت تأثیر قرار میدهد. اما پرسش قدیمی و همواره جنجالی این است: آیا ایران از نظر حقوق بینالملل میتواند تنگه هرمز را ببندد؟
تنگه هرمز از نظر حقوق بینالملل، در دسته «تنگههای بینالمللی» قرار میگیرد؛ یعنی آبراهی که دو پهنه دریایی مهم را به هم متصل میکند: خلیج فارس و دریای عمان. مطابق کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها، چنین تنگههایی مشمول رژیم «عبور ترانزیتی» هستند؛ رژیمی که بر اساس آن کشتیها و حتی شناورهای نظامی حق عبور مداوم و سریع دارند و دولت ساحلی نمیتواند مانع عبور شود.
ایران کنوانسیون ۱۹۸۲ را امضا کرده است اما در اعلامیه تفسیری خود نسبت به عبور ترانزیت اعتراض کرده بود. کشور عمان نیز طی بیانیهای به صورت مشروط آن را پذیرفت. به همین دلیل تهران استدلال میکند که الزامات کامل این کنوانسیون، بهویژه درباره «عبور ترانزیتی»، برایش الزامآور نیست. ایران بیشتر بر مفهوم «عبور بیضرر» تأکید دارد؛ مفهومی که به دولت ساحلی اختیار بیشتری برای نظارت و محدودسازی عبور کشتیها میدهد.
هسته اصلی اختلاف حقوقی حول عبور بیضرر یا عبور ترانزیتی است. در حقوق بینالملل دریاها، «عبور بیضرر» و «عبور ترانزیتی» دو رژیم حقوقی متفاوت برای (!selectedItem || typeof selectedItem.id === ‘undefined’) {
return;
}
const safeId = encodeURIComponent(selectedItem.id);
container.style.display = ‘flex’;
linkEl.href = `/fa/news/${safeId}`;
})();