در حالی ایران در اوایل قرن پانزدهم هجری شمسی قرار دارد که تحولات جمعیتی این کشور در چهار دهه گذشته، یکی از پرسرعتترین تغییرات در تاریخ معاصر را تجربه کرده است، چراکه از میزان باروری بیش از ۶.۵ در دهه ۶۰ تا کاهش آن به کمتر از ۱.۵ در سالهای اخیر؛ از جامعهای جوان و در حال رشد به جامعهای در آستانه سالخوردگی تبدیل شده است.
جوان آنلاین: رسول صادقی، رئیس موسسه تحقیقات جمعیت کشور با اشاره به تحولات جمعیت ایران اظهار کرد: در ابتدای قرن چهاردهم هجری شمسی، ایران در شرایطی قرار داشت که هم میزان مرگ و میر و هم میزان باروری بالا بود؛ در آن دوره، رشد جمعیت به دلیل بالا بودن همزمان این دو شاخص، در سطح پایینتری قرار داشت. اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی و بهویژه در دهه ۶۰ ، به دنبال بهبود وضعیت بهداشت و سلامت و کاهش مرگ و میر، رشد جمعیت بهشدت افزایش یافت. در آن مقطع، مباحث و سیاستگذاریهای جمعیتی کشور عمدتاً بر باروری بالا، جوانی جمعیت و کنترل موالید متمرکز بود. در واقع، دغدغه اصلی مسئولان، مهار رشد بالای جمعیت و جلوگیری از پیامدهای اجتماعی و اقتصادی آن بود.
وی در پاسخ به این سوال که در حال حاضر و در آستانه قرن پانزدهم، وضعیت جمعیت به چه شکل تغییر کرده است؟، ادامه داد: در قرن پانزدهم هجری شمسی، ایران وارد وضعیت جمعیتشناختی تازهای شده است که میتوان گفت تا حدود زیادی معکوس دوره قبل است. اکنون با پدیده باروری پایین و افزایش نسبت سالمندان مواجه هستیم. بنابراین، پارادایم سیاستگذاری جمعیتی هم از کنترل موالید و مهار رشد جمعیت، به سمت تشویق فرزندآوری، حمایت از خانواده و افزایش بیشتر جمعیت تغییر یافته است. از اینرو، همواره فرصتها و چالشهای جمعیتی در حال دگرگونیاند و سیاستگذاریهای کلان نیز باید متناسب با این تغییرات تنظیم شوند.
رئیس موسسه تحقیقات جمعیت کشور ایران با بیان اینکه تغییرات جمعیت و افزایش جمعیت سالمندی ایران تنها خاص کشور ما نیست و همه کشورها نیز با این تغییرات جمعیتی روبرو میشوند، گفت: در حال حاضر، امید زندگی در ایران حدود ۷۶ سال است؛ این عدد نسبت به ۴۰ سال گذشته افزایش قابلتوجهی داشته و در حوزه سلامت عمومی، یک دستاورد مثبت محسوب میشود اما در زمینه باروری از دهه ۸۰ به بعد، میزان باروری در کشور به جز یک مقطع کوتاه در نیمه اول دهه ۹۰، همواره زیر سطح جایگزینی (۲.۱ فرزند به ازای هر زن) قرار داشته است. این روند نزولی پس از همهگیری کووید-۱۹ نیز ادامه پیدا کرد. بر اساس آخرین برآوردها، میزان باروری کل ایرانیها حدود ۱.۵ و در برخی مناطق کشور کمتر از ۱.۵ است.
صادقی با اشاره به تغییر این روند در چهار دهه گذشته، یادآور شد: در اوایل دهه ۶۰، میزان باروری کل کشور بیش از ۶.۵ فرزند به ازای هر زن بود. در دهه ۸۰ این میزان به کمتر از ۲ رسید و در نیمه اول دهه ۹۰، باروری در حوالی عدد ۲ تثبیت شد اما از سال ۱۳۹۶ به بعد، روند نزولی دوباره آغاز شد و اکنون به عدد پایینتر از ۱.۵ رسیده است. باید توجه داشت که این رقم بدون در نظر گرفتن جمعیت مهاجر افغانستانی محاسبه شده و اگر آن را در محاسبات لحاظ کنیم، عدد کمی متفاوت خواهد شد.