تلاش با طعم معنوی

توکل از جمله مواردی است که از آرای پیامبر و ائمه نشأت گرفته و تاثیری عظیم در فرهنگ و اندیشه مسلمانان داشته است. توکل نزد پیامبر اعتماد به خداوند و تلاش و کوشش همراه با آن بوده است؛ توکلی که منظور نظر پیامبر بوده به اشعار شاعرانی همچون مولانا نیز سریان یافته است. مولانا در پیروی از حضرت محمد(ص)، توکل بدون تلاش را امری مذموم می پندارد و چنین توکلی را نهی کرده و آن را نمونه جهل آدمی می داند. او بر این تفکر است که آدمی باید در تمام مراحل زندگی خود به خداوند توکل کند؛ در حالی که همراه آن به کسب و کار بپردازد. او در داستان شیر و نخجیران به توکلی که پیامبر، مسلمانان را بدان سفارش فرموده اشاره کرده است.

گفت پیغمبر به​آواز بلند / با توکل زانوی اشتر ببند

رمز الکاسب حبیب الله شنو / از توکل در سبب غافل مشو

در قرآن نیز در موارد بسیاری از توکل یاد شده است. زندگی حضرت ابراهیم، مشحون از توکل استطار، ۱۳۷۴، ۱۵۷)

با توجه به قصص قرآنی و احادیثی که از پیامبر در این مورد به ما رسیده است، توکل آن نیست که آدمی دست از تلاش و کوشش بردارد و به روزی رساندن صرف خداوند توکل کند. ما در مقام انسانی مسلمان باید بیاموزیم که با توکل زندگی کنیم و توکل کردن را با تن آسایی خلط نکنیم. ما باید از همان عنفوان جوانی توکل را به کودکان خود تعلیم دهیم تا جامعه ای متفاوت و به دور از هرگونه بی دینی داشته باشیم؛ چنین جامعه ای ساخته نمی شود، مگر آن که انسان هایی کوشا و متوکل در آن بزیند و آن را آبادان کنند.

منابع:

مقدمه ای بر مبانی عرفان و تصوف، سیدضیاءالدین سجادی، چاپ شانزدهم، انتشارات سمت، ۱۳۸۹

تاریخ طبری، محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، جلد اول، انتشارات اساطیر، ۱۳۶۱

تذکره الاولیا، شیخ فریدالدین عطارنیشابوری، تصحیح متن، توضیحات و فهارس از دکتر محمد استعلامی، انتشارات زوار، ۱۳۷۴

کتاب الانسان الکامل، عزیزالدین نسفی، چاپ ششم، انتشارات طهوری، ۱۳۸۱

زهرا شهرام بخت

منبع:جام جم آنلاین