یکی از اصول رفتاری مومنان، مراعات اصل تقیه در زندگی اجتماعی است. این اصل به گونه ای است که سبک زندگی یک مسلمان را در شرایط متفاوت تحت تاثیر شدید خود قرار می دهد. به این معنا که مسلمان موظف است در شرایط متضاد رفتاری متناسب برای صیانت از جان و مال و آبروی خویش در نظر بگیرد و این گونه نیست که در همه شرایط دین را در ظاهر مراعات نماید؛ چرا که دینداری و ایمان امری قلبی است و درشرایطی که سه گانه اصلی در زندگی انسانی در معرض خطر باشد، به احتمال خطر می بایست دین را در ظاهر کنار بگذارد و به همان اصل و قلب دین یعنی ایمان قلبی اکتفا و بسنده کند.
در حقیقت تقیه سازوکاری عقلی و شرعی است که آموزه های قرآنی به صراحت آن را تایید و امضا کرده است. نویسنده در این مطلب با مراجعه به آموزه های قرآنی بر آن است تا گوشه ای از کارکردهای تقیه را به عنوان یک سازوکار در شرایط بحران تبیین کند و نشان دهد که چگونه دین برای صیانت از جان و مال و آبرو در برابر دشمنان رفتاری مشخصی را تعریف کرده است. با هم این مطلب را از نظر می گذرانیم.
حقیقت ایمان و ایمان قلبی
ایمانی که موجب امنیت انسان از جلال الهی و آتش دوزخ می شود، یک حقیقت بسیط است که با عواملی مرکب ایجاد می شود که از جمله آن ها شناخت حقایق و تصدیق و اذعان به آن در مقام علم است. این ایمان بسیه هایی است که در آیات ۸۸ تا ۸۹ سوره صافات به آن توجه داده شده است. خداوند در این آیات بیان می کند که حضرت ابراهیم(ع) برای فریب دشمن و کتمان حق، از روش تمارض سود جسته است.
این ها تنها نمونه هایی از روش هایی است که می توان در تقیه از آن سود جست. توریه کردن و مانند آن نیز از دیگر روش هایی است که بارها از سوی مومنان در طول تاریخ استفاده شده است.
به هر حال، تقیه یکی از سازوکارهای عقلی شرعی است که انسان می تواند با استفاده از آن ضمن صیانت از دین و جان و مال و عرض خود، اهداف خود را پیش برده و از بحران های بزرگی که دشمن ایجاد می کند در امان بماند. اگر کسی تقیه را نشناسد و بدان عمل نکند در حقیقت از اسلام و دین داری چیزی نیاموخته است. این رویه و سازوکار می تواند در جهانی که حاکمیت مستکبران اجازه ابراز حق را نمی دهد بسیار مفید و کار آمد باشد. امروز بیش از هر زمانی دیگر لازم است که از این سازوکار در عرصه ملی و بین المللی سود برد.
خلیل منصوری