شیر در سال دوم زندگی (چه شیرمادر باشد، چه شیرگاو) فقط ۳۰ درصد نیاز کودک را تامین میکند.
متخصصان گوارش کودک معتقدند بعد از یکسالگی میتوان به کودک روزانه حدود نیم لیتر شیرگاو داد، اما این کار اصولی دارد؛ ابتدا باید شیر را رقیق کنید یعنی یکدوم از این نیم لیتر، آب جوشیده سرد شده باشد. پس از یکی، دو ماه، میتوان از دو سوم شیر و یک سوم آب و بعد از مدتی فقط شیر استفاده کرد. در این مورد با دکتر ناصر کلانتری، متخصص کودکان و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، گفتوگو کردهایم تا بدانیم از چه زمانی و چگونه باید از شیرپاستوریزه برای تغذیه کودک استفاده کرد.
آقای دکتر! از چه سنی میتوان به کودک شیرپاستوریزه داد؟
معمولا کودکان شیرمادرخوار تا زمانی که شیرمادر میخورند، یعنی تا ۲ سالگی، نیازی به شیرپاستوریزه ندارند. به عبارتی در ۶ ماه اول زندگی فقط شیرمادر، ۶ ماه دوم شیرمادر به اضافه غذای کمکی و از ۱۲ تا ۲۴ ماهگی ابتدا غذای خانواده و بعد شیرمادر برای آنها کافی است. پس از قطع شیرمادر، میتوان بهتدریج مصرف شیرپاستوریزه را شروع کرد. البته شیرپاستوریزه در ۶ ماهه دوم زندگی کودک در غذاهایی مانند فرنی، حریرهبادام و پورهها استفاده میشود و یکی از اجزای غذای کودک است ولی به صورت نوشیدنی به کودک داده نمیشود.
آیا کودکانی که از شیرمادر محرومند، باید همراه شیرپاستوریزه از مکملی هم استفادهرها را هم بخورد و جای نگرانی نیست ولی این کار چند شرط دارد؛ مادر باید ۲ لیوان شیر که کودکان باید طی ۲۴ ساعت بخورند، در ظرف تمیزی بریزد و اندازهگیری کند و آن را بجوشاند. وقتی شیر به مرحله جوش رسید، باید ۵ تا ۱۰ دقیقه در این مرحله بماند و بجوشد.
یعنی به محض اینکه شیر به مرحله جوش رسید، نمیتوان آن را برداشت زیرا شیر حاوی میکروبهایی مانند میکروب عامل تب مالت است که برای کودکان خطرناک است و با جوشیدن زیاد از بین میرود. پس از اینکه این زمان طی شد، باید شیر را داخل ظرف اولی که در آن شیر را اندازهگیریکرده، بریزد. البته ظرف باید کاملا شسته و تمیز شده باشد. قطعا میزان شیرجوشیده از شیر اولی که اندازهگیری شده بوده، کمتر است چون مقداری از آن در اثر جوشیدن تبخیر شده است. این میزان کمشده، با آب جوشیده سردشده پر شود زیرا غلظت برخی از املاح مانند کلسیم، فسفر و سدیم در شیر جوشیده طبیعی گاو آنقدر زیاد است که کودک را دچار مشکل خواهد کرد. شیر هر چه غلیظتر باشد، بهتر نیست بلکه ترکیب شیرگاو، گوسفند، بز یا شتر باید به شیرمادر شبیه باشد.