مذاکرات ایران و عربستان با میانجیگری عراق در آستانه دور چهارم خود قرار دارد و حالا با برگزاری نشست بغداد که به گفته برخی از جمله اهداف آن بهبود روابط ایران و عربستان سعودی به عنوان قدرتهای شاخص منطقه بوده است پیشبینی میشود گشایشهایی در راه است و احتمال بهبود روابط تهران و ریاض پس از 6 سال قطع کامل تعاملات سیاسی و اقتصادی وجود دارد. شرایطی که تحلیلگران منطقهای را به ریشهیابی در خصوص اختلافات همیشگی میان این دو کشور طی دورههای مختلف و ارائه راهکار و پیشنهادهایی وا داشته است. اینکه اصلیترین موضوع اختلاف میان ایران و عربستان چیست و آیا با شروع مذاکرات مقدماتی میان آنها امکان بهبود روابط و به دنبال آن اتحاد کشورهای منطقه با یکدیگر وجود دارد یا ممکن است همچون گذشته روابطی موقت و کوتاه برای آن ها رقم بخورد؟
ایران و عربستان هیچ زمانی یه یک تعادل نسبی در ارتباطات دیپلماتیک خود نرسیدند و بیش از 40 سال روابط آن ها به همین منوال گذشته است. عدم ثباتی که به موضوعات نفتی و انرژی، تضادهای مذهبی و رقابتهای ژئوپلیتیک بر می گردد و باعث اختلافات این دو کشور طی سال ها و عدم تحکیم توافقات در صحنه دیپلماسی شده است. از سویی آن ها به عنوان دو رقیب قدرتمند منطقه ای و موثر در سیاستگذاری کشورهای این ناحیه، از جایگاه سیاسی، اقتصادی بالایی برخوردارند و اختلافات میان تهران و ریاض، تعامل بسیاری از کشورهای منطقه را با ایران و البته با عربستان دچار چالش کرده است. از این جهت ضرورت احیاء روابط کشورمان با عربستان نه تنها از بعد سیاسی وجود دارد، بلکه می تواند حوزه اقتصاد ایران را با توجه به تحریم های آمریکا علیه ما، تقویت کند.
از سویی تغییر رویکرد آمریکا نسبت به خاورمیانه و قطع همکاری ایالات متحده با عربستان در یمن، نگاه عربستان سعودی به ایران را به عنوان یک بازیگر جدی و تعیین کننده در منطقه تغییر داده است. چراکه اگر عربستان بخواهد ایران را نادیده بگیرد کاهش قدرت این کشور در منطقه را به دنبال خواهد داشت. افزون بر این عربستان در حال حاضر با مشکلات اقتصادی بسیاری در رابطه با حضور نیروهای نظامی خود در یمن مواجه است و کنار آمدن با ایران در این رابطه می تواند تا اندازه ای از شدت بحران عربستان بکاهد. این در حالی است که سید ابراهیم رئیسی، رئیس جمهور ایران نیز با بیان کلیاتی از مواضع خود نسبت به روابط با همسایگان و کشورهای منطقه خواستار کاهش تنش و حل بحران ها در منطقه می باشد و حالا با آغاز به کار دولت سیزدهم احتمال ادامه مذاکراتی ایران و عربستان نیز وجود دارد، تا زمینه مشترکی برای تحقق منافع هر دو طرف فراهم شود.
درعین حال برخی کارشناسان معتقدند از آنجایی که تا کنون و با گذشت سه دوره از مذاکرات ایران و عربستان موانع از سر راه تهران و ریاض برداشته نشده و آن ها همچنان بر سر بسیاری از مسائل مدنظر خود با یکدیگر اختلاف دارند، ادامه مذاکرات تنها یک مانور دیپلماتیک و موقت به حساب می آید و به نتیجه مطلوبی نخواهد رسید و حتی عراق هم به عنوان میانجی توان محقق ساختن آن را ندارد. آنچه مهدی مطهرنیا، کارشناس مسائل بین الملل نیز به آن معتقد است.