کتاب شما کی هستید آقای گورجیف؟

آزیتا شکوهمند
ر مسیر می‌رود، می‌فهمد پاسخ آن را نمی‌توان در واژه‌ها خلاصه کرد. گورجیف در نگاه زوبر شخصیتی است میان فیلسوف، عارف و استاد نمایش. او با ترکیبی از سخت‌گیری و طنز، شاگردانش را وادار می‌کند تا از خواب روانی و خودفریبی بیدار شوند. آموزه‌ی اصلی او، که بعدها با عنوان «راه چهارم» شناخته شد، بر این ایده استوار است که انسان معمولی در وضعیتی از ناهشیاری و تکرار مکانیکی به ‌سر می‌برد و تنها از طریق کار آگاهانه بر بدن، ذهن و احساس می‌تواند به «بیداری» دست یابد. زوبر روایت می‌کند که گورجیف از هیچ مناسک یا عقیده‌ی ثابتی پیروی نمی‌کرد؛ بلکه از موقعیت‌های روزمره برای آموزش استفاده می‌کرد، حتی از چیزهای ساده‌ای چون غذا خوردن، سکوت یا حتی همکاری گروهی در آشپزخانه. در خلال روایت، نویسنده به فضای خاص فونتن‌بلو اشاره می‌کند: جایی میان خانقاه و کارگاه، که در آن موسیقی، کار یدی، رقص مقدس و گفتگو، همه بخشی از فرآیند تربیت روحی بودند. در پایان، زوبر به این نتیجه می‌رسد که پرسش «گورجیف کیست؟» در حقیقت پرسشی درباره‌ی خود انسان است. او می‌نویسد که گورجیف نه پیامبری تازه، بلکه آیینه‌ای بود که به شاگردانش نشان می‌داد چه اندازه از خود بی‌خبرند.