اقتصاد۲۴- بازار اجاره در تهران دیگر فقط یک دغدغه اقتصادی نیست؛ به بحرانی اجتماعی تبدیل شده که آرامآرام سبک زندگی شهروندان را تغییر میدهد. مستأجرهایی که تا چند سال پیش میتوانستند در مناطق متوسط پایتخت خانهای کوچک، اما قابلتحمل اجاره کنند، امروز میان انتخابهای دشوار گرفتار شدهاند؛ یا باید بخش عمده درآمد خود را صرف اجارهبها کنند، یا ناچار به ترک تهران و مهاجرت به شهرهای اطراف شوند. همین مسئله باعث شده موج تازهای از کوچ اجباری به حاشیه شهر شکل بگیرد؛ مهاجرتی که نه از روی انتخاب، بلکه از سر اجبار اقتصادی اتفاق میافتد. بحران زمانی جدیتر میشود که فاصله میان درآمد مردم و هزینه مسکن هر روز بیشتر میشود. در شرایطی که بسیاری از حقوقها افزایش محدودی داشتهاند، قیمت اجاره در برخی مناطق تهران با رشدهای سنگین روبهرو شده است. اگرچه سقف رسمی افزایش اجارهبها برای امسال حدود ۲۵ درصد اعلام شده، اما روایت مستأجرها و بررسیهای میدانی نشان میدهد در بسیاری از قراردادها، نرخهای پیشنهادی مالکان بین ۳۰ تا حتی ۵۰ درصد افزایش داشته است. همین اختلاف میان آمار رسمی و واقعیت بازار، فشار مضاعفی بر مستأجرها وارد کرده است.
تهران روزبهروز برای طبقه متوسط کوچکتر میشود. خانوادههایی که زمانی در مناطق مرکزی یا متوسط شهر زندگی میکردند، حالا بهدنبال خانههایی کوچکتر، قدیمیتر و دورتر هستند. بسیاری از مستأجرها هنگام تمدید قرارداد با این جمله تکراری مواجه میشوند: «اگر نمیتوانید پرداخت کنید، مستأجر دیگری پیدا میشود.» این جمله شاید ساده به نظر برسد، اما واقعیت تلخی را پشت خود پنهان کرده است؛ کاهش قدرت انتخاب مستأجرها. امروز در بسیاری از مناطق تهران، حتی واحدهای قدیمی و کمامکانات نیز با قیمتهایی اجاره داده میشوند که تناسبی با کیفیت زندگی ندارند. در نتیجه خانوادهها مجبور شدهاند بسیاری از هزینههای ضروری زندگی را حذف کنند تا فقط بتوانند اجاره خانه را بپردازند. این فشار اقتصادی فقط به دهکهای پایین محدود نمانده است. حتی کارمندان، خبرنگاران، معلمان و بسیاری از اقشار دارای درآمد ثابت نیز دیگر توان زندگی در برخی مناطق تهران را ندارند. همین موضوع باعث شده حاشیهنشینی دیگر فقط مختص اقشار بسیار ضعیف نباشد؛ بلکه بخشی از طبقه متوسط نیز آرامآرام به حاشیه شهر رانده شود. همین فشار اقتصادی باعث شده حرکت تدریجی جمعیت به سمت شهرهای اطراف مانند پردیس، پرند، اندیشه و اسلامشهر شدت بگیرد؛ مناطقی که زمانی بهعنوان گزینههای ارزانتر شناخته میشدند، اما حالا خودشان نیز گرفتار موج تازه گرانی اجاره شدهاند. همین موضوع نشان میدهد بحران اجاره دیگر فقط محدود به تهران نیست و بهتدریج شهرهای اطراف پایتخت را نیز درگیر کرده است.