قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ در شهرهای مختلف ایران تضادهای درونی جامعه ایران را عریان کرد و نشان داد که توسعه آمرانه و بدون توجه به زیرساختهای فرهنگی و اعتقادی، فرجامی جز تقابل نخواهد داشت.
به گزارش خبرنگار مهر، نهضت ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ را نمیتوان صرفاً یک شورش خیابانی یا واکنشی مقطعی به یک دستگیری ساده قلمداد کرد؛ بلکه این واقعه برآیند تضاد عمیق میان گفتمان سلطنت پهلوی و هویت مذهبی-ملی جامعه ایران بود که تحت رهبری امام خمینی (ره) به تبلور رسید. بررسی زمینههای این قیام نشان میدهد که پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، رژیم پهلوی با تکیه بر حمایتهای همهجانبه آمریکا، مسیری را در پیش گرفت که هدف آن تغییر ساختارهای فرهنگی و اجتماعی ایران در قالب پروژههایی نظیر «الیرغم تلاشهای ۵۰ ساله پهلوی برای دینزدایی، همچنان اصلیترین قدرت بسیجکنندگی را داراست.
در نهایت، قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ را باید به عنوان «نقطه عطف» و «مبدا انقلاب اسلامی» شناخت. این قیام، تضادهای درونی جامعه ایران را عریان کرد و نشان داد که توسعه آمرانه و بدون توجه به زیرساختهای فرهنگی و اعتقادی، فرجامی جز تقابل نخواهد داشت.
خونهای ریخته شده در این روز، بذری بود که ۱۵ سال بعد در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ به ثمر نشست. مطالعه دقیق اسناد این واقعه نشان میدهد که چگونه یک حرکت اعتراضی میتواند با تکیه بر باورهای اصیل، بنیانهای یک قدرت مجهز به سلاح و حمایتهای بینالمللی را به لرزه درآورد.