اقتصاد۲۴- داوود منظور، رئیس سازمان برنامه و بودجه، اخیرا گفته است: «با تلاش دولت رشد اقتصادی از شرایط صفر و منفی خارج شده و اقتصاد کشورمان، رشد اقتصادی را تجربه میکند. میزان رشد اقتصادی کشور در شش ماه اول امسال به هفت درصد رسیده، در حالی که نرخ بیکاری در کشور نیز به هفت درصد کاهش یافته است.»
منظور در بخش دیگری از سخنان خود گفت: «رشد اقتصادی سال ۱۴۰۰ بالای چهار درصد بوده و در سال گذشته نزدیک به پنج درصد رسیده است.»
رشد اقتصادی از مهمترین مولفههای اقتصاد هر کشور محسوب میشود و در نتیجه ارائه آمار مسئولین کشور در این حوزه به سرعت زیر ذرهبین قرار میگیرد. افزایش کالاهای سرمایهای، نیروی کار، فناوری و سرمایه انسانی همگی میتوانند به رشد اقتصادی کمک کنند. رشد اقتصادی معمولاً برحسب افزایش ارزش کل بازار کالاها و خدمات اضافی تولیدشده با استفاده از برآوردهایی مانند تولید ناخالص داخلی اندازهگیری میشود. طبق تحقیقات ۱۰ ساله انجامشده توسط مؤسسه جهانی تحقیقات اقتصاد توسعه دانشگاه ملل متحد (unitar)، بیشتر کشورهایی که در کاهش فقر و افزایش دسترسی به کالاهای عمومی موفق بودهاند، این پیشرفت را بر اساس رشد اقتصادی قوی استوار کردهاند.
احسان خاندوزی وزیر اقتصاد نیز در تازهترین اظهارات خود درباره رشد اقتصادی کشور گفته است: «از سال ۱۳۹۹ تا تابستان ۱۴۰۲ رشد اقتصادی مثبت بوده که براساس پیش بینیها در حوزه صنعت، کشاورزی و در مجموع اقتصاد تا پایان امسال روند مثبتی در رشد اقتصادی خواهیم داشت. تلاشها و سیاستهایی که در ۲ سال اخیر انجام شده باعث رشد تولید و خروج از رکود در سرمایه گذاری داخلی و خارج شده که قابل قیاس با سالهای گذشته نیست.»
با وجود این آمارها و اظهارنظرها، دولت سیزدهم همچنان با نرخ تورم بالا و مشکل دستمزد کارگران در برابر سبد معیشت آنان رو به رو است تا جایی که برآوردها نشان داده است تا ۶۰ درصد از حقوق یک کارگر سرپرست خانوار چهار نفره صرف هزینههای خوراک خانواده میشود. همچنین تورم عمومی پیشبینیشده برای سال ۱۴۰۲ زیر ۴۰درصد نیست. به همین دلیل است که در سایه عدد و رقمهایی که از کاهش نرخ بیکاری و افزایش توسعه مطرح میشود، همچنان تردیدهایی درباره چگونگی تحقق این آمار از سوی برخی کارشناسان وجود دارد.
با توجه به این شرایط پرسشهایی مطرح است از جمله این که آیا رشد اقتصادی در همه ارکان اقتصاد کشور بالا و مثبت است و چرا با این وجود، کماکان جامعه رشد اقتصادی را به شکل ملموس احساس نمیکند؟ وحید شقاقی شهری، اقتصاددان و استاد اقتصاد دانشگاه خوارزمی در گفتگو با فرارو به این پرسشها پاسخ داده است:
چرا آمارهای رشد اقتصادی کشور گمراه کننده است؟! وحید شقاقی به فرارو گفت: «رشد مثبتی که در اقتصاد کشور طی سالهای اخیر اتفاق افتاده را نمیتوان بدون تجزیه و تحلیل پذیرفت. در سال ۱۴۰۱، مرکز آمار ایران اعلام کرد که رشد اقتصادی با نفت ۴.۹ درصد و رشد اقتصادی بدون نفت هم ۴.۵ بوده است. وقتی ما اجزاء رشد را بررسی میکنیم. میبینم در ۲ بخش، رشد خوبی داشتیم؛ یکی بخش نفت بوده که ۷ درصد رشد داشتیم و دیگری بخش صنعت بوده که ۷.۷ درصد رشد ثبت شده است. اما متاسفانه در سالهای اخیر، برخلاف دهههای گذشته، بخش کشاورزی ما وارد رشدهای منفی شده و در سال ۱۴۰۱، کشاورزی منفی ۴.۴ درصد رشد ثبت کرده است. آمارهای اقتصادی بهار و تابستان ۱۴۰۲ نیز منتشر شده است. بر اساس آمار در این دو فصل، همچنان بخش کشاورزی رشد منفی دارد و بالعکس سال ۱۴۰۱، بخش صنعت و معدن نیز، وارد رشد منفی شده و به رشد نزدیک به صفر (منفی ۰.۴) رسیده است. اما بخشهای نفت و خدمات در بهار و تابستان ۱۴۰۲، رشد مثبت داشتند. نفت ما در بهار ۱۴۰۲ برابر با ۱۹.۸ درصد و در تابستان ۱۴۰۲، ۲۵.۶ درصد رشد داشته. رشد بخش خدمات ما نیز در بهار حدود ۹ درصد و در تابستان حدود ۷ درصد بوده است. بله، آمارها نشان میدهد رشد سال ۱۴۰۱ و بهار تابستان ۱۴۰۲ مثبت است، اما اولین نتیجه این است که رشد اقتصادی، به واسطه رشد بخش نفت بوده، در بخش خدمات هم، عمدتا رشد بخش خدمات در سالهای اخیر، به ویژه در بهار و تابستان ۱۴۰۲، به واسطه رشد واسطههای مالی است. به شکلی که رشد خدمات واسطهگریهای مالی در بهار ۱۴۰۲، حدود ۴۲ درصد و در تابستان ۱۴۰۲ برابر با ۱۷ درصد است.»
وی افزود: «وقتی آمار به شکل کلی مطرح میشود، گمراه کننده است. اما وقتی به اجزاء رشد اقتصادی نگاه میکنیم با واقعیتهایی رو به رو میشویم. برخلاف سالهای گذشته، بخش کشاورزی ما وارد رشدهای منفی شده است و این یک علامت هشدار به مسئولان و نخبگان اقتصادی کشور میدهد. درواقع به واسطه عدم سرمایه گذاریهای کافی در بخش کشاورزی و چالش بحران آب، بخش کشاورزی ما رشد منفی را تجربه میکند و اگر ما همین بحث چالش آب و عدم سرمایه گذاریهای مولد را در این بخش کنترل نکنیم، دیگر، کشاورزی ما که یکی از بخشهای مولد و اشتغالزا در کشور است، نمیتواند رشدهای مثبت را تجربه کند. رشد بخش کشاورزی ما در بهار و تابستان ۱۴۰۲ به منفی ۴ درصد رسیده است. این شرایط نگران کننده است.»