پیکرهای تکهتکه شده شهدا در همه جای محل بمباران دیده میشد. حتی بخشهایی از اجساد شهدا به خیابانهای اطراف پاشیده بود. والدین شهدای دانشآموز بعد از شنیدن صدای مهیب سقوط بمبها خودشان را به پارک میرسانند و در اینجا صحنههای تکاندهندهای رخ میدهد. پدران و مادران به دنبال عزیزانشان میگشتند
جوان آنلاین: چندی پیش پیرامون سالگرد بمباران خوشهای شهر پاوه از سوی بعثیها در اوایل خرداد ۱۳۶۰، مصاحبهای با رضا رستمی از فعالان فرهنگی و همینطور محققان حوزه دفاعمقدس در کردستان منتشر کردیم. در ادامه این بحث، گفتو گویی هم درخصوص واقعه بمباران ۱۵ خرداد ۱۳۶۳ شهر بانه با رستمی انجام دادیم. آن روز مردم این شهر انقلابی مراسم گرامیداشت بیست و یکمین سالگرد شهدای حماسه ۱۵ خرداد سال ۴۲ را برگزار میکردند که ناگهان جنگندههای دشمن به تجمع مردم حمله میکنند و تعداد قابل توجهی از اهالی بانه اعم از کودک و بزرگسال را به شهادت میرسانند.
روز واقعه چه اتفاقی افتاد و چطور جنگندههای بعثی مردم بیدفاع بانه را به خاک و خون کشیدند؟
آن روز مردم شهر از زن و مرد، پیر و جوان بعد از ۲۱ سال که از قیام خونین پانزدهم خرداد سال ۱۳۴۲ میگذشت، به یاد شهدای آن روز با زبان روزه به خیابانها آمده بودند تا این واقعه تاریخی را گرامی بدارند. خرداد سال ۶۳ مصادف با ماه رمضان بود، بنابراین تعداد زیادی از شهدای آن روز با زبان روزه به دیدار پروردگارشان شتافتند. طبق تحقیقاتی که من انجام دادم و از شاهدان حادثه پرسوجو کردم، آن روز مردم با فریاد «اللهاکبر» گروه گروه به سمت پارک شهر (۱۵ خرداد کنونی) بانه حرکت میکردند تا در این پارک و مصلای شهر تجمع کنند. ساعتی بعد اجتماعی عظیم از مردم در پارک جمع میشوند. بیخبر از آنکه تا دقایقی بعد خودشان حماسه ماندگار دیگری را با خون پاکشان خلق خواهند کرد که برای همیشه در اذهان مردمان باقی خواهد ماند. حماسهسازان روز تاریخی پانزدهم خرداد سال ۱۳۶۳ بانه در حقیقت همین زنان و مردانی بودند که آن روز به یکباره با بمباران وحشیانه جنگندههای بعثی بسیاری از آنها به شهادت رسیدند.
چرا باید بعثیها اجتماع مردم بیگناه را بمباران میکردند؟
بعثیها جنگ شهرها را برای پایین آوردن روحیه مردم شروع کرده بودند. در طول دفاع مقدس هرگاه آنها در جبهه مقابل رزمندهها کم میآوردند، جنگ را به مناطق غیرنظامی میکشاندند. واقعه بمباران اجتماع مردم بانه یکی از جنایاتی است که بعثیها مرتکب شدند. (هرچند که به نسبت شهدا و مجروحین، واقعه بانه یک نمونه خاص است) موارد دیگر هم مثل این مورد وجود دارد. مثلاً ۲۲ بهمن سال ۶۵ که مردم مهاباد در راهپیمایی سالروز پیروزی انقلاب اسلامی شرکت میکنند و حضور گستردهای هم داشتند، روز بعدش (۲۳ بهمن) جنگندههای بعثی میآیند و به تلافی حضور مردم در این راهپیمایی شهر را به خاک و خون میکشند.
چند و، چون واقعه چطور بود و آماری از شهدای آن روز دارید؟
روز حادثه همه در پارک تجمع کرده و برای دقایقی سکوت برقرار شده بود که ناگهان چهار فروند هواپیمای ارتش بعث عراق وارد حریم هوایی بانه میشود و به سرعت بارانی از بمب و راکت را در ۱۰ نقطه شهر بر سر مردم بیدفاع و غیر نظامی میریزند، اما تمرکزشان روی اجتماع مردم بود. یکی از شاهدان میگفت در کسری از ثانیه ناگهان خون مردم بیگناه درهم آمیخت و شهر بوی خون گرفت. در مدت چند ثانیه آسمان و زمین باهم برخورد کردند و همه چیز برهم خورد. مردم آن قدر ترسیده بودند که کسی نمیدانست باید چه کار کند و دنبال کدام عزیز بگردد. غیر از پارک چند نقطه دیگر هم بمباران شده بود و برخی از مردم عزیزانشان زیر آوار مانده بود. آن روز در عرض چند دقیقه شهر کوچک بانه ۲۱۵ شهید و حدود ۴۰۰ جانباز داد. خیلی از این شهدا دانشآموزان بیگناهی بودند که در راهپیمایی شرکت کرده بودند. عمق فاجعه زیاد بود. به گونهای که وسایل نقلیه موجود، جوابگوی حمل جنازه و زخمیها را نمیداد. تأخیر در چنین شرایطی واقعاً جایز نبود، بنابراین عدهای مجبور شدند زخمیها را برای رساندن به بیمارستان به دوش بگیرند. تعداد شهدا به قدری زیاد بود که قبرهای دسته جمعی برایشان تدارک دیده شد. این امر هم به خاطر تعداد زیاد شهدا بود و هم به خاطر اینکه میترسیدند دوباره جنگندهها برگردند و شهر را بمباران کنند. پانزدهم خرداد سال ۱۳۶۳ در واقع یکی از سیاهترین ورقهای حیات سیاسی و نظامی رژیم بعث عراق بود که در شهر مرزی بانه به تصویر کشیده شد.
در راهپیمایی ۱۵ خرداد صرفاً مردم بانه حضور داشتند یا رزمندهها هم بودند؟
رزمندهها هم حضور داشتند. آمار شهدای آن روز حدود ۵۹۰ نفر است. از این تعداد ۲۱۵ از مردم و باقی رزمندگان بودند. در زمان جنگ، بانه به عنوان یک شهر مرزی منطقه جنگی محسوب میشد. رزمندهها در این شهر و خیلی از شهرهای دیگر کردستان حضور داشتند. آن روز هم مردم بانه به همراه تعدادی از رزمندگان بعد از برگزاری راهپیمایی به مناسبت سالگرد پانزدهم خرداد سال ۱۳۴۲ در پارکشهر جمع شده بودند که جنگندههای دشمن حمله کردند. بعد از این فاجعه نام این پارک را «پارک ۱۵ خرداد» گذاشتند. از شاهدان نقل شده که روز حادثه مراسم به نیمه نرسیده بود که بمباران دشمن شروع شد. همانطور که عرض کردم در پی این فاجعه نزدیک به ۵۹۰ نفر از شهروندان بانه و رزمندگان حاضر در راهپیمایی به شهادت رسیدند و حدود ۴۰۰ نفر هم مجروح شدند. آمار بسیار زیاد است. در بمباران شیمیایی سردشت تعداد شهدا خیلی کمتر از شهدای بانه بود. یا در بمباران خوشهای پاوه، کرمانشاه یا بمباران طولانی مدت شهر اندیمشک، تعداد شهدا کمتر است.