اقتصاد۲۴- برکناری رابرت مالی از سمتش به عنوان نماینده ویژه ایالات متحده در امور ایران به دلیل سوءاستفاده یا سوءمدیریت احتمالی در قبال اسناد طبقهبندیشده و محرمانه و متعاقبش گماردن آبرام پالی به جای او، کماکان محل بحث در محافل سیاسی و رسانهای است و به دنبالش شاهد برخی واکنشهای کاخ سفید و کنگره نیز هستیم. با وجود آنکه نه شخص راب مالی، نه کاخ سفید، نه وزارت امور خارجه آمریکا و نه هیچ مقامی از دولت جو بایدن این تغییرات را به موضوع تهران ارتباط ندادهاند، اما در این بین بیشتر آرا و نظرات روی تأثیر برکناری راب مالی بر مسئله ایران، آینده مذاکرات پشت پرده چند ماه اخیر و سرنوشت توافق احتمالی تهران – واشنگتن تمرکز دارد. در همین باره جان کربی، مقام ارشد رسانهای کاخ سفید، روز جمعه درباره خروج رابرت مالی از وزارت خارجه ایالات متحده گفت تغییری در رویکرد دولت ایالات متحده در قبال ایران ایجاد نشده است. هماهنگکننده ارتباطات راهبردی شورای امنیت ملی کاخ سفید ابتدا اشاره کرد که توضیحات درباره علل تغییرات پرسنلی، بهخصوص درباره رابرت مالی، باید توسط وزارت امور خارجه آمریکا ارائه شود، اما جان کربی با تأکید عنوان کرد که به طور کلی «هیچ تغییری در رویکرد ثابتی که دولت بایدن ما نسبت به ایران دارد ایجاد نشده است». به گفته این مقام کاخ سفید، «رویکرد رئیسجمهوری [جو بایدن]در قبال ایران ثابت بوده است و من پیشبینی میکنم که شاهد ادامه آن باشیم». رسانههای آمریکایی گزارش دادند که در ادامه تحقیقات درباره احتمال «سوءاستفاده از اطلاعات طبقهبندیشده» توسط رابرت مالی، ابتدا مجوز امنیتی او تعلیق شد، اما از روز پنجشنبه، مالی به مرخصی بدون حقوق فرستاده شد. با این وجود این گزاره احتمالی مطرح است که برکناری رابرت مالی ارتباطی به سوءاستفاده و سوءمدیریت او در قبال اسناد طبقهبندیشده و محرمانه نداشته باشد و بیشتر ناظر به تغییر رویکرد دولت بایدن در قبال ایران است. بهخصوص آنکه برخی چهرههای داخلی مانند محمد مرندی بهتازگی از برکناری علی واعظ (مشاور رابرت مالی) هم خبر دادند که نشان میدهد این تغییرات نمیتواند بیارتباط با تغییر نگاه احتمالی واشنگتن به تهران به موازات انجام مذاکرات پشت پرده باشد.
در میانه برخی گمانهزنیها درباره تعلیق استعلام امنیتی راب مالی، نیویورکتایمز در گزارشی اعلام کرد که حتی قبل از انتشار اخباری درخصوص تعلیق مالی، او ظاهرا در ماههای اخیر، نقش کمرنگتری در سیاست ایالات متحده در قبال ایران ایفا کرده است؛ بنابراین این گزاره مطرح است که با وجود رویکارآمدن آبرام پالی به جای راب مالی، گزینههای دیگری امور مربوط به ایران را بر عهده دارند، کمااینکه نیویورکتایمز در گزارشش بر این باور است که «برت مک گورک عملا مذاکرات پشت پرده یا تهران را به دست گرفته، فردی که در مقایسه با مالی رویکرد سختتری در قبال تهران دارد و آنچه ممکن است از طریق مذاکره قابل دستیابی باشد، اتخاذ میکند». به همین سبب بسیاری از تحلیلگران گفتهاند که حتی قبل از این مرخصیهای باحقوق و بدون حقوق، نقش مالی در امور ایران بسیار کمرنگ شده بود و نیویورکتایمز نیز در این خصوص نوشت «زمانی که دولت بایدن، مذاکرات غیرمستقیمی را با مقامهای ایرانی در عمان و در بهار امسال انجام دادند، این برت مک گورک، مقام ارشد کاخ سفید در امور غرب آسیا بود که نقش رهبری هیئت آمریکایی را ایفا میکرد.
برت مک گورک که نماینده ویژه رئیسجمهوری آمریکا در ائتلاف جهانی مبارزه با داعش است، در اکتبر ۲۰۱۵ توسط باراک اوباما به این سمت منصوب شد و تا سال ۲۰۱۸ توسط دولت ترامپ در این سمت باقی ماند. قرار بود مکگورک پست خود را در اواسط فوریه ۲۰۱۹ ترک کند، اما او در ماه دسامبر پس از تصمیم ترامپ برای خروج نیروها از سوریه استعفایش را اعلام کرد. در عین حال به باور بسیاری، مکگورک از معماران استراتژی بوش برای افزایش سربازان آمریکا در عراق در سال ۲۰۰۷ بود. مکگورک همچنین به عنوان قائممقام دستیار وزیر خارجه در امور خاورمیانه با تمرکز بر عراق و ایران فعالیت میکرد و از اکتبر ۲۰۱۴ تا ژانویه ۲۰۱۶ مذاکرات مخفیانهای را با ایران انجام داده بود که منجر به مبادله زندانیان و آزادی چهار آمریکایی از ایران شد.
او پیش از این در زمان رئیسجمهور جورج دبلیو بوش در سمت دستیار ویژه رئیسجمهور و مدیر ارشد عراق و افغانستان و زیر نظر رئیسجمهور اوباما در مقام مشاور ویژه شورای امنیت ملی ایالات متحده و مشاور عالی سفیر آمریکا در عراق خدمت میکرد. در ضمن مک گورک یکی از مذاکرهکنندههای ارشد آمریکا درباره برجام بوده است. جو بایدن پس از ریاستجمهوری اعلام کرده بود که مکگورک مدیر کل خاورمیانه و شمال آفریقای شورای امنیت ملی آمریکا و مشاور او خواهد بود.
با این پرونده و سابقه، بسیاری از بازیگران منطقه غرب آسیا به خوبی با مک گورک آشنا هستند، البته که همه از او راضی نیستند؛ چراکه از از نظر دولت ترکیه بسیار نامحبوب است. مقامات ترک پس از انتصاب وی در رسانهها اعلام کردند که مک گورک به روابط ترکیه و آمریکا آسیب زده بود. مک گورک از همان ابتدا قرار بود به تنظیم و اعمال برنامههای بایدن برای نزدیکی دوباره با ایران و سیاستها در قبال سوریه و عربستان بپردازد. با در نظر داشتن مجموعه نکات یادشده، ناظران با اشاره به حضور مکگورک در دور مذاکرات جدید مذکرات تهران – واشنگتن در مسقط، از این تغییر (مک گورک به جای مالی) به عنوان نکتهای مهم یاد کردهاند که از نظرها مغفول مانده است.
پیش از این تارنمای آکسیوس گزارش داد که برت مکگورک در ماه می، طی سفری بیسروصدا به عمان سعی داشت تا درباره تماس احتمالی دیپلماتیک با ایران درباره برنامه هستهای، با مقامهای عمانی رایزنی کند. آکسیوس به نقل از چهار مقام آمریکایی و اسرائیلی نوشت که مکگورک هشتم ماه می (۱۸ اردیبهشت) پس از سفری که به همراه جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی کاخ سفید به عربستان و سرزمینهای اشغالی داشت، به مسقط پایتخت عمان رفت.
این سفر توسط آمریکا و عمان علنی نشد، اما مقامهای آگاه گفتند که محور اصلی این سفر رایزنی درباره تلاش تازه دیپلماتیک درخصوص برنامه هستهای ایران با میانجیگری عمان بود؛ ازاینرو چنین به نظر میرسد که درحالحاضر مالی از تلاش حیاتی دولت بایدن برای ایجاد محدودیت بر برنامه هستهای ایران در آستانه انتخابات ریاستجمهوری آمریکا کنار گذاشته شده و واشنگتن، برت مک گورک را برای ایفای این نقش مشخص کرده است.
با اینهمه و پیش از این، راب مالی نقشی کلیدی در تلاشهای آمریکا برای احیای توافق هستهای ایران ایفا کرده بود؛ یکی از چالشبرانگیزترین چالشهای سیاست خارجی دولت بایدن پس از تصمیم دونالد ترامپ، رئیسجمهور سابق، برای کنارهگیری از توافقی که مالی نقش مهمی در مذاکره براساس آن در دوره ریاستجمهوری باراک اوباما داشت. او همچنین در تلاش برای آزادی زندانیان دوتابعیتی، نقش مهمی ایفا کرده بود. در همین باره و طی ماههای اخیر، به نظر میرسد مالی نقش برجستهای را در تلاش برای آزادی زندانیان دوتابعیتی داشته است. اکنون که برخی محافل رسانهای مانند روزنامه نیویورکتایمز اعتقاد دارند برت مک گورگ، نگاهی رادیکالتر نسبت به رابرت مالی در قبال مذاکرات با ایران دارد، باید دید که او (مک گورک) چگونه میتواند مذاکرات با تهران را ادامه دهد؟