یکشنبه ۱۱ مرداد ۱۴۰۵ – ۱۱:۲۴
یادداشت رسیده؛
یادداشت رسیده/ شیخ شهید؛ پیشگام بصیرت و فقه حکومتی در عصر مشروطه
حوزه/ مدیر حوزه علمیه خواهران مازندران در یادداشتی گفت:
«امام شهیدفرمودند : شهید آیت الله شیخ فضل الله نوری مظهر جریانی است که در مقابل انحراف مشروطیت ایستاد. بنده به دلیل همین خصوصیت از شیخ شهید نوری با همه وجود دفاع می کنم.»
خبرگزاری حوزه | یازدهم مردادماه، یادآور سالروز شهادت فقیه بصیری است که با خون خود، خطکشِ بصیرت را در تاریخ معاصر ایران اسلامی به یادگار گذاشت و لذا نکوداشت این روز و شیخ شهید فضلالله نوری (ره) نه فقط یادآوریِ یک فقیه مبارز، که خود بازخوانیِ یک راهبردِ ماندگار در مواجهه با استعمارِ نوین است. او که در عصر خود از برجستهترین مجتهدان تهران و از پیشگامان نهضت مشروطه بهشمار میرفت، در آغازِ راه، با حضور در تحصنها و مهاجرتهای سیاسی از نهضتِ تحولآفرین مشروطه خواهی با تمام وجود حمایت کرد اما با ظهور نشانههایی از نفوذِ غربگرایان و سلطنتطلبان در صفوفِ مشروطهخواهان دید و شاهد به انحراف را اندیشه و عملِ همقطارانِ دیروز خود شد؛ پا را از مصلحتاندیشیِ شخصی فراتر نهاد و با شجاعتی که به تعبیر امام خمینی (ره) «کنار نهادنِ تقیّه فکری» بود، به مخالفت با جریانِ منحرف برخاست و لذا در بحبوحه و هیاهوی مشروطه خواهی؛ با تیزبینی و بصیرت خود، توطئه استعمارگران برای دینزدایی از کیان سیاسی ایران را تشخیص داد و تا پای جان با شعار «مشروطه مشروعه» در برابر آنان ایستاد و این مقاومت و مخالفت نه در برابر اصلِ مشروطه سازی دیوان سالاری سیاسی که خود آن را چون نوزادی در دامنِ نظریه «دولتِ شریعت» میپرورد و با عنوانِ «مشروط مشروعه» از آن دفاع میکرد بلکه با انحراف و مشروط سازی آن به بسترهای نوین استیلاء برای غرب مخالف بوده است .
اعتقاد و عزم شیخ شهید بر آن بوده، مشروطهای که بخواهد ریشه دین را ( تنها پناهگاه تاریخیِ مردم ایران در برابر استبداد و استعمار ) بزند، درواقع همان بستر ساز و زمینهسازِ بسط حضورِ دوباره استکبار و استیلاء آن بر سرنوشت جامعه اسلامی اما با لباسی مخملین است و لذا فریاد بر می آورد: « من والله با مشروطه مخالفت ندارم؛ با اشخاص بیدین و فرقه ضالّه و مضلّه مخالفم که میخواهند به اسلام لطمه وارد آورند.» و طول نکشید که این هشدار و هراس او با کودتای ۱۲۹۰ رضاخانی به واقعیتی دردناک تر از حاکمیت قاجار تبدیل شد و تلخیِ پیشبینیِ آن شهید، در حافظه تاریخی ملت ایران به یادگار گذاشت. اما در این میان آنچه موجب این بصیرت و تیز بینی تاریخی در هیاهوی تحول خواهی در اندیشه سیاسیِ شیخ شهید شد و او را از هم قطاران مشروطه خواهش متمایز ساخت؛ نگرشِ حکومتی او به فقه بود. در دورهای که نگاهِ رایج در میان فقها به فقه محدود به ابوابِ احکام عبادی و فردی بود ، او توانست بر پایه قاعده قرآنیِ «لَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکافِرینَ عَلَی الْمُؤْمِنینَ سَبیلاً» و اصل فقهیِ «نفی سبیل»، حدودِ تعامل با نظامهای غیراسلامی را ترسیم نماید و هشدار دهد که پذیرشِ بیضابطه قوانین غربی، نه تنها «ترقّی» که سلطهپذیریِ پنهان است. و این رویکرد، او را به یکی از نخستین نظریهپردازانِ «فقهِ حکومتی» در عصر مدرن و زمینه ساز شکل گیری اندیشه ولایت فقیه در اندیشه امام خمینی (ره) شد.