کویر لوت یا دشت لوت، یکی از منحصربهفردترین بیابانهای جهان است که در جنوبشرقی ایران و در محدوده سه استان کرمان، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی گسترده شده است. منطقه با وسعت تقریبی بیش از 50 هزار کیلومتر مربع در بخش اصلی خود، بهعنوان سیوسومین بیابان بزرگ جهان شناخته میشود و در سال 1395 (2016 میلادی) بهعنوان نخستین اثر طبیعی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. لوت به دلیل شرایط فوقالعاده خشک و گرم، دمای سطح زمین در برخی نقاط آن به بیش از 70 درجه سانتیگراد رسیده و در سال 2005 توسط ماهوارههای ناسا بهعنوان یکی از گرمترین نقاط سطح زمین ثبت شده است. تپههای ماسهای عظیم، کلوتها (یاردانگها) و چشماندازهای فرازمینی آن، این بیابان را به مقصدی جذاب برای پژوهشگران و طبیعتدوستان تبدیل کرده است.
یکی از پدیدههای کمترشناختهشده اما بسیار چشمگیر این کویر، «گود» یا «قیف»های ماسهای است. گود به فروافتادگیهای عمیق در میان ریگزارها گفته میشود که از همه جهات با شیبهای تند ماسهای احاطه شدهاند. شیب این دیوارههای ماسهای معمولاً از زاویه 34 درجه با افق تجاوز نمیکند، زیرا این حداکثر زاویه پایداری ماسه روان است. این گودها بیشتر در مناطقی که هرمهای ماسهای مرتفع وجود دارد، شکل میگیرند و نتیجه حرکت بادهای شدید و جابهجایی ماسهها هستند.
عظیمترین گودهای ماسهای ایران در ریگ یلان (یا ریگ یَلان) بیابان لوت قرار دارند. ریگ یلان یکی از بزرگترین تجمعهای تپههای ماسهای ایران با وسعت حدود 10 هزار کیلومتر مربع است و در شرق لوت مرکزی، در نقطه تلاقی سه استان کرمان، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی واقع شده است. ارتفاع برخی هرمهای ماسهای این منطقه به بیش از 400 متر و حتی نزدیک به 475 متر میرسد که آن را در زمره بلندترین تپههای ماسهای جهان قرار میدهد. در میان این هرمهای عظیم، دو گود شاخص شناسایی شدهاند: گود سیصد و گود چهارصد (گود 400).
از نظر زیستی، ریگ یلان برخلاف تصور عمومی کاملاً خالی از حیات نیست. گونههایی مانند روباه شنی، برخی خزندگان و پرندگان در حاشیه و نقاط مناسبتر آن زندگی میکنند. با این حال، هسته مرکزی و گودهای عمیق بهدلیل دمای بسیار بالا و کمبود رطوبت، محیط بسیار سختی برای حیات هستند.