اجلاس وزیران امور خارجه سازمان همکاری شانگهای در قرقیزستان برگزار شد و وزیر امور خارجه سخنرانی خود را قرائت کرد.
اجلاس وزیران امور خارجه سازمان همکاری شانگهای، روزهای پنجشنبه و جمعه (اول و دوم مرداد) در چولپون آتا، پایتخت فرهنگی سازمان شانگهای در قرقیزستان برگزار شد و ایران نیز یکی از شرکتکنندگان در این اجلاس بود.
نه از تهدید میترسیم و نه زیر بار فشار میرویم و زبان تهدید را تحمل نمیکنیم. یک سیاست اصولی داریم و به آن ادامه میدهیم. حفظ مردم ایران و حفظ منافع ایران در تنگه هرمز جزو اصول ماست و ما دنبال میکنیم.
تا وقتی اهداف و خواستههای به حق مردم ایران محقق نشود طبیعی است به حرکت خود ادامه میدهیم.
وزیر امور خارجه با بیان اینکه تقریبا بعضیها در سخنان عمومی خود و تقریبا همه در صحبتهای خصوصی خود مقابله ایران را در برابر آمریکا و رژیم صهیونیستی تحسین کردند، اظهار کرد: ایران توانست نشان دهد که میتوان در مقابل قدرتها ایستاد.
طرفین در این دیدار درباره نقض یادداشت تفاهم رایزنی کرده و اقدام آمریکا در نقض این یادداشت تفاهم را محکوم کردند.
عراقچی در ادامه از نقش سازنده پاکستان بهعنوان میانجی تقدیر کرد.
آخرین تحولات منطقه غرب آسیا، تجاوز آمریکا به ایران و نقض توافق یادداشت تفاهم محورهای اصلی این دیدار بود.
طرفین در این دیدار درباره نقض یادداشت تفاهم رایزنی کرده و اقدام آمریکا در نقض این یادداشت تفاهم را محکوم کردند.
لاوروف در دیدار با وزیر امور خارجه ضمن تاکید بر احترام به تمامیت ارضی کشورها، بر چندجانبهگرایی تاکید کرد.
وزیران امور خارجه ایران و بلاروس همچنین درباره آخرین تحولات منطقهای و بینالمللی تبادل نظر کرده و بر ضرورت تقویت چندجانبهگرایی، مقابله با اقدامات قهری یکجانبه و بهرهگیری از ظرفیت سازمان همکاری شانگهای برای گسترش همکاریهای سیاسی، اقتصادی و تجاری میان دو کشور تأکید کردند.
بقایی گفت: دیروز و امروز اجلاس شورای وزیران امور خارجه سازمان همکاری شانگهای در قرقیزستان برگزار شد. این اجلاس امروز با یک بیانیه و چند سند به کار خودش پایان داد.
وی ضمن بیان اینکه سازمان همکاری شانگهای برای ما اهمیت ویژهای دارد، اظهار کرد: ما از سال ۲۰۲۳ عضو این سازمان هستیم؛ یکی از ۱۰ عضو این سازمان. کشورهای مهمی در این سازمان عضویت دارند؛ ۲ عضو دائم شورای امنیت یعنی چین و روسیه به همراه کشورهای مهمی در منطقه آسیای مرکزی و همینطور هند و پاکستان؛ بنابراین شانگهای به عنوان یک سازمان در حال گسترش و سازمانی که جایگاه خودش را در سطح بینالمللی تقویت میکند، بسیار برای ما مهم است.
سخنگوی وزارت امور خارجه تصریح کرد: امسال بیستوپنجمین سالگرد تاسیس این سازمان است و اگر ما کارنامه عملکرد این سازمان را بررسی کنیم متوجه میشویم که در بسیاری از حوزهها ظرفیتهای خوبی را به وجود آورده و نقشآفرینی قابل توجهی داشته است؛ ازجملهع در جلوگیری از فرسایش هنجارهای بینالمللی، در تثبیت چند جانبهگرایی و مقابله با روندی که در بهطور ویژه در این ۱۰ سال اخیر دیده شده و از آن به عنوان یک جانبهگرایی ستیزهجویانه و تهاجمی از آن یاد میکنیم، سازمان شانگهای در کنار سازمانهای مشابهی مانند بریکس میتواند تا حدود زیادی خلاء ناشی از تضعیف برخی دیگر از نهادهای بینالمللی، ازجمله برخی از نهادهای مرتبط با سازمان ملل را جبران کند.
وی اضافه کرد: سالانه حتی در رابطه با مبارزه با تروریسم رزمایشهایی برگزار میشود. از لحاظ ساختاری و نهادین، بله ما همچنین سازوکارهایی را داریم. اینکه چه میزان میتوانیم از این ظرفیت و فرصت استفاده کنیم برای مستندسازی جنایاتی که ارتکاب پیدا کرده علیه کشورمان در جریان جنگ غیرقانونی آمریکا و رژیم صهیونیستی و یا در مباحث مرتبط با تروریسم، این بستگی دارد ما چقدر خودمان در این زمینه فعال باشیم.
بقایی تاکید کرد: مستندسازی شرط لازم برای هر کار حقوقی در سطح بینالمللی است؛ لذا از این فرصت هم بخش بینالملل ما سعی کرده که حداکثر استفاده را ببرد.
متن سخنرانی عراقچی به شرح زیر است:
در آغاز، مایلم مراتب سپاس و قدردانی صمیمانه خود را از دولت و مردم دوست جمهوری قرقیزستان، بهویژه جناب آقای ژئنبک کولوبایف، وزیر محترم امور خارجه، به خاطر میزبانی شایسته، و مهماننوازی گرم در این اجلاس مهم ابراز کنم.
اطمینان دارم که این نشست، در آستانه بیستوپنجمین سال فعالیت سازمان همکاری شانگهای، فرصت ارزشمندی برای تعمیق همکاریهای فرامنطقهای، تقویت چندجانبهگرایی و ترسیم افقهای جدید همکاری میان کشورهای عضو را فراهم خواهد ساخت.
امروز، سازمان همکاری شانگهای در مقطعی سرنوشتساز از تحولات نظام بینالملل قرار دارد. جهان با چالشهایی بیسابقه از جمله گسترش یکجانبهگرایی افسارگسیخته، تضعیف اصول بنیادین منشور ملل متحد، توسل غیرقانونی به زور، اعمال تحریمهای یکجانبه و بی رویه و استفاده ابزاری از سازوکارهای اقتصادی و مالی برای اعمال فشار سیاسی مواجه است.
در چنین شرایطی، مسئولیت سازمان همکاری شانگهای، به عنوان یکی از مهمترین نهادهای فرامنطقهای که بخش قابل توجهی از جمعیت، اقتصاد، منابع انرژی و ظرفیتهای راهبردی جهان را در خود جای داده است، بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. این سازمان میتواند و باید به صدایی رسا در دفاع از چندجانبهگرایی، احترام به حاکمیت ملی، برابری دولتها و حاکمیت قانون در روابط بینالملل تبدیل شود.
جمهوری اسلامی ایران در ماههای اخیر مجددا، هدف تجاوز نظامی آشکار ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار گرفت؛ پس از حملات ژوئن ۲۰۲۵، جهان بار دیگر در ماههای وریه تا آوریل ۲۰۲۶ شاهد تکرار تجاوزات نظامی علیه ایران بود؛ اقداماتی که نه تنها امنیت ملت ما، بلکه اعتبار کل نظام حقوقبینالملل را هدف قرار داد.در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، ملت ایران یکی از تلخترین و دردناکترین روزهای تاریخ خود را تجربه کرد. در آن روز، رهبر معظم انقلاب اسلامی، به عنوان عالیترین مقام سیاسی و مذهبی جمهوری اسلامی ایران، در حالی که در دفتر کار خود حضور داشتند، به همراه اعضای خانواده به شهادت رسیدند.
همزمان، مدرسهای در شهر میناب هدف حمله قرار گرفت و ۱۶۸دانشآموز، کارکنان مدرسه و اعضای خانواده آنان در اقدامی جنایتکارانه قتلعام شدند. این جنایات به همینجا محدود نماند. در همان روز، ورزشگاهی در شهر لامرد استان فارس هدف حمله قرار گرفت؛ حملهای که بر اساس شواهد فنی و آثار بهجامانده از مهمات مورد استفاده، با سلاحهایی انجام شد که کاربرد آنها مغایر با اصول بنیادین حقوق بشردوستانه بینالمللی بوده و برای نخستین بار علیه غیرنظامیان، بهویژه دختران جوانی که در حال انجام فعالیت ورزشی بودند، مورد استفاده قرار گرفت. دخترانی که در آرزوی قهرمانی و درخشش در میادین ملی و بینالمللی بودند، سبعانه به خاک و خون کشیده شدند.
هنگامی که حمله به مراکز آموزشی، درمانی، زیرساختهای حیاتی، تأسیسات اقتصادی و حتی تأسیسات هستهای صلحآمیز تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی بدون پاسخ مؤثر جامعه بینالمللی باقی بماند، هیچ کشوری نمیتواند اطمینان داشته باشد که فردا خود قربانی چنین رفتاری نخواهد شد. از همه نگرانکنندهتر آنکه این تجاوزات در شرایطی صورت گرفت که جمهوری اسلامی ایران مسیر دیپلماسی و گفتوگو را برگزیده بود و مذاکرات برای حلوفصل اختلافات در جریان بود. پاسخ به دیپلماسی، نه از مسیر مذاکره، بلکه با حمله نظامی داده شد. چنین رفتاری، اعتماد به دیپلماسی را تضعیف میکند، اعتبار سازوکارهای مسالمتآمیز حل اختلافات را زیر سؤال میبرد و پیام خطرناکی برای آینده روابط بینالملل به همراه دارد.
بعد از ارتکاب چنین جنایاتی، شاید دردناکترین رخداد، تلاش برای عادیسازی جنایت باشد. تجربه معاصر نشان داده است که جنایت، اگر با سکوت، ابهام یا بیتفاوتی جامعه بینالمللی مواجه شود، نه تنها متوقف نخواهد شد، بلکه به الگویی برای تکرار تبدیل میشود. مسئولیت در قبال اینگونه جنایات، تنها متوجه عاملان مستقیم آن نیست؛ هرگونه حمایت سیاسی، نظامی و اطلاعاتی از متجاوزان، و حتی سکوت یا مواضع دوپهلو در برابر چنین نقضهای آشکار حقوق بینالملل، به تضعیف حاکمیت قانون و تشویق مرتکبان به تکرار این رفتارهای غیرقانونی منجر خواهد شد.
جمهوری اسلامی ایران ضمن تأکید مجدد بر عزم راسخ خود برای دفاع از حاکمیت، استقلال و تمامیت ارضی کشور، تصریح میکند که هرگونه مشارکت، همکاری یا مساعدت در ارتکاب تجاوز علیه ایران، مسئولیت بینالمللی برای طرفهای ذیربط ایجاد خواهد کرد. جمهوری اسلامی ایران، مطابق حقوق بینالملل، حق خود برای اتخاذ تمامی اقدامات لازم در چارچوب دفاع مشروع را محفوظ میداند و منشأ هرگونه تجاوز علیه ملت ایران را هدف مشروع اقدامات دفاعی نیروهای مسلح خود تلقی خواهد کرد.
جمهوری اسلامی ایران ادامه تجاوزات رژیم صهیونیستی علیه لبنان، نقض مکرر حاکمیت و تمامیت ارضی این کشور و نیز نقض آشکار تعهدات ناشی از تفاهمنامه اسلامآباد از سوی ایالات متحده و رژیم اسرائیل را بهشدت محکوم میکند. تداوم این اقدامات، امنیت و ثبات منطقه غرب آسیا را با مخاطرات جدی روبهرو ساخته است.
همزمان، استمرار فاجعه انسانی در غزه، ادامه اشغال، کشتار غیرنظامیان، تخریب گسترده زیرساختهای حیاتی و محرومسازی مردم فلسطین از ابتداییترین حقوق انسانی، همچنان یکی از عمیقترین بحرانهای وجدان بشری و مهمترین تهدیدهای صلح و امنیت منطقهای و بینالمللی است. مصونیت عاملان این جنایات از پاسخگویی، نه تنها به تشدید خشونتها انجامیده، بلکه اعتبار نظام حقوق بینالملل و سازوکارهای چندجانبه را نیز با چالشی جدی مواجه ساخته است.
جمهوری اسلامی ایران بار دیگر بر ضرورت توقف فوری تمامی اقدامات نظامی علیه غیرنظامیان، رفع کامل محاصره، تضمین دسترسی بدون مانع کمکهای بشردوستانه، مخالفت قاطع با هرگونه کوچ اجباری مردم فلسطین و حمایت از حق تعیین سرنوشت ملت فلسطین تأکید میکند. تحقق صلحی پایدار در منطقه، بدون پایان اشغالگری و احقاق حقوق مشروع ملت فلسطین، امکانپذیر نخواهد بود.
تحولات افغانستان همچنان یکی از مهمترین موضوعات مشترک امنیتی و توسعهای در حوزه سازمان همکاری شانگهای است. ثبات و امنیت افغانستان، نه تنها برای مردم این کشور، بلکه برای تمامی کشورهای منطقه اهمیت راهبردی دارد. مقابله مؤثر با تروریسم، افراطگرایی، جرائم سازمانیافته فراملی، قاچاق مواد مخدر، مهاجرت غیرقانونی و چالشهای انسانی، مستلزم همکاری نزدیک، هماهنگ و مستمر کشورهای منطقه در چارچوب سازوکارهای چندجانبه، بهویژه سازمان همکاری شانگهای است.
جمهوری اسلامی ایران، با توجه به پیوندهای تاریخی، فرهنگی و تمدنی عمیق با مردم افغانستان و با پایبندی به اصول احترام به حاکمیت ملی، عدم مداخله در امور داخلی کشورها و مسئولیت مشترک منطقهای، از هر ابتکاری که به شکلگیری افغانستانی امن، باثبات، توسعهیافته، عاری از تروریسم و برخوردار از حکومتی فراگیر منجر شود، حمایت میکند و به ویژه خواهان خاتمه تنش و درگیری میان این کشور و کشور دوست و برادر پاکستان است.
اکنون زمان مناسبی است تا ضمن ارج نهادن به دستاوردهای ارزشمند سازمان همکاری شانگهای در طول دو دهه و نیم فعالیت، چشمانداز آینده آن را نیز مورد توجه قرار دهیم. سازمان همکاری شانگهای در طول این سالها نشان داده است که همکاریهای منطقهای مبتنی بر اعتماد متقابل، احترام به منافع مشترک، برابری میان اعضا و پرهیز از رویکردهای تقابلی، میتواند نقش مؤثری در ایجاد ثبات پایدار، توسعه مشترک و تقویت پیوندهای میان ملتها ایفا کند. اهمیت این سازمان صرفاً به گستره جغرافیایی، جمعیت و ظرفیتهای اقتصادی اعضای آن محدود نمیشود؛ بلکه در توانایی آن برای ایجاد سازوکارهای نوین همکاری میان تمدنها، اقتصادها و مناطق مختلف جهان نهفته است.
در شرایطی که ساختارهای اقتصادی و مالی بینالمللی بیش از پیش تحت تأثیر رقابتهای سیاسی، محدودیتهای یکجانبه و استفاده ابزاری از وابستگیهای اقتصادی قرار گرفتهاند، سازمان همکاری شانگهای میتواند نقش مهمی در تقویت همکاریهای اقتصادی مستقل، افزایش تابآوری زنجیرههای تأمین، توسعه تجارت منطقهای و تسهیل ارتباطات اقتصادی میان اعضا ایفا کند.
یکی از مهمترین اولویتهای سازمان در ربع قرن دوم فعالیت خود، باید گذار از همکاریهای عمدتاً سیاسی و امنیتی به سوی یک مشارکت جامع اقتصادی، فناورانه و توسعهمحور باشد. ظرفیتهای گسترده کشورهای عضو در حوزههای انرژی، منابع طبیعی، بازارهای مصرف، سرمایه انسانی، فناوری و موقعیت ژئوپلیتیکی، فرصت کمنظیری را برای ایجاد یک شبکه پایدار و بلندمدت همکاری اقتصادی فراهم کرده است. جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که تحقق این هدف، نیازمند توجه ویژه به توسعه تجارت متقابل، تسهیل سرمایهگذاری، گسترش همکاریهای بانکی و مالی، بهرهگیری از ظرفیتهای پولی و مالی مستقل و ایجاد مسیرهای امن، پایدار و کارآمد حملونقل و ترانزیت است.
ایران با برخورداری از موقعیت ژئوپلیتیکی منحصربهفرد، حلقهای مهم در اتصال آسیای مرکزی، آسیای جنوبی، غرب آسیا و آبهای آزاد به شمار میرود و آمادگی دارد ظرفیتهای گسترده خود را در حوزه کریدورهای حملونقل، امنیت انرژی، تجارت منطقهای و همکاریهای اقتصادی در اختیار کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای قرار دهد.
آینده این سازمان باید بر پایه رویکردی جامع و چندبعدی شکل گیرد؛ رویکردی که در آن امنیت، توسعه اقتصادی، انرژی، اتصال منطقهای، فناوری و همکاریهای انسانی در کنار یکدیگر مورد توجه قرار گیرند. تقویت مسیرهای ترانزیتی، توسعه کریدورهای منطقهای، افزایش سرمایهگذاریهای مشترک، تسهیل تجارت میان اعضا و بهرهگیری از ظرفیتهای عظیم انرژی و منابع طبیعی کشورهای عضو، میتواند سازمان همکاری شانگهای را به یکی از پیشرانهای مهم رشد و توسعه در قرن بیستویکم تبدیل کند.
در این مسیر، ضروری است با همبستگی و همکاری بیشتر، اجازه ندهیم تجاوز جایگزین دیپلماسی، زور جایگزین حقوق و استانداردهای دوگانه جایگزین عدالت شود. آیندهای امنتر، باثباتتر و عادلانهتر تنها زمانی قابل تحقق است که همه ما با صدایی واحد از حاکمیت قانون، برابری دولتها، احترام به استقلال کشورها و کرامت ملتها دفاع کنیم. سازمان همکاری شانگهای میتواند و باید در خط مقدم این مسئولیت تاریخی قرار گیرد.
دبیرکل سازمان شانگهای ازعراقچی استقبال کرد.
