گزارش تازه مرکز پژوهشهای مجلس از تحولات ۱۴ ساله سفرهای بهاری نشان میدهد با وجود افزایش سفرها پس از کرونا، هزینهمحور شدن گردشگری افت حملونقل عمومی و تمرکز سفرها بر چند استان، چشمانداز گردشگری نیازمند بازنگری جدی است
جوان آنلاین: بهار ۱۴۰۳، هرچند نشانی از بازگشت سفرها دارد، اما حقیقتی دیگر را نیز آشکار کرده است، یعنی سفر هنوز برای بسیاری از ایرانیها به سختی مقدور میشود. تازهترین دادههای مرکز پژوهشهای مجلس از دگرگونی نقشه سفرهای داخلی در ۱۴ سال گذشته میگوید و یافتهها نشان میدهد اگرچه سفرهای داخلی پس از رکود کرونایی تا ۷/۸۳ درصد دوران اوج ۱۳۹۷ بازیابی شدهاند، اما سهم اقشار کمدرآمد از این بازگشت اندک بوده است. گرانی سفر، کاهش دسترسی به حملونقل عمومی، تمرکز مقاصد بر چند استان و تغییر الگوی اقامت، تصویر تازهای از گردشگری میسازد؛ تصویری که از شکاف طبقاتی در دسترسی به تفریح، فرهنگ و گردشگری حکایت دارد.
سفر، تنها جابهجایی از شهری به شهر دیگر نیست، بلکه آیینهای نیز از وضعیت اقتصاد و کیفیت زندگی مردم است. آمارها نشان میدهد در ۱۴ سال اخیر، بیش از ۷۲۰ میلیون سفر در فصل بهار انجام شده، اما تقریباً نیمی از آن در شش استان متمرکز خراسانرضوی، مازندران، گیلان، تهران، فارس و اصفهان متمرکز بوده است. این تمرکز ۴۶ درصدی، تصویری نگرانکننده از عدمتوازن جغرافیایی گردشگری ارائه میدهد.
در ظاهر، افزایش تعداد سفرها نشانهای از رونق است، اما در باطن، نوع و کیفیت این سفرها معنای دیگری دارد. خانوارها برای کاستن از هزینهها بیشتر به منازل بستگان روی آوردهاند. سهم اقامت در خانههای اقوام از بیش از ۷۰ درصد به حدود ۶۹ درصد رسیده، اما اقامت در هتلها و مراکز رسمی کاهش یافته است. تنها بخش برنده در این میان، خانههای اجارهای است که از ۹ درصد به ۱۰ درصد افزایش یافتهاند؛ بازاری بینظم، اما پرتقاضا که خود بازتابی از اقتصاد تورمی کشور است.
در نگاه اقتصادی، سفر هم مانند هر کالای دیگر تابع درآمد، قیمت و زیرساخت است. وقتی هزینه جابهجایی و اقامت بالا میرود، سفر به کالایی لوکس برای طبقه متوسط بدل میشود. دادهها نشان میدهد استفاده از خودروهای شخصی در سفرهای بهاری از ۷/۶۱ درصد در ۱۳۹۷ به بیش از ۷۰ درصد در ۱۴۰۳ رسیده، در حالی که سهم اتوبوسها از ۲/۹ درصد به تنها ۹۹/۳ درصد سقوط کرده است. این ارقام به زبان ساده یعنی حملونقل عمومی دیگر برای بسیاری از مردم «مقرونبهصرفه» یا حتی «در دسترس» نیست.