يکشنبه ۲۲ شهريور ۱۴۰۵ – ۱۸:۴۴
نشست وزرای خارجه کشورهای ساحلی خلیجفارس و دریای عمان با حضور ایران و عراق و سایر همسایگان این حوزه امروز در مسقط برگزار میشود. چنانکه عباس عراقچی وزیر امور خارجه در گفتوگو با العربی الجدید گفته در این نشست مسیر دریایی جدید در تنگه هرمز و به تبع آن جزئیات توافق با عمان و نقشههای مرتبط با مسیر جدید در اختیار کشورهای شرکتکننده قرار خواهد گرفت. این نشست مهم منطقه محور در حالی برگزار میشود که جمهوری اسلامی ایران همواره بر اصل دیپلماسی و گفتمان میان کشورهای منطقه تاکید داشته و بر این باور است که از این طریق از یک سو میتوان از سوء تفاهمات کاست و از سوی دیگر به تقویت نقاط اشتراک پرداخت. بر اساس همین دیدگاه است که ایران در هیچ مقطعی حتی در اوج جنگ 12 روزه و رمضان نیز از گفتمان و دیپلماسی با کشورهای منطقه دست نکشیده چنانکه به رغم رفتارهای غیر اصولی امارات علیه ایران و منطقه رئیس جمهور در حاشیه نشست بریکس با ولیعهد امارات دیدار کرد. اکنون نیز نشست مذکور از نگاه ایران فرصتی است که در گفتمانی منطقه محور همسایگان به بحث و تبادل در باب بحرانها و تحولات حساس منطقه شکل گیرد.
جنگ رمضان بر همگان آشکار ساخت که از یک سو چتر امنیتی ادعایی آمریکا برای هیچ کدام از کشورهای منطقه نبوده چرا که آمریکا حتی توان تامین امنیت خود را ندارد و از سوی دیگر نیز اصل اول اسرائیل تنها دیدگاه آمریکا به منطقه بوده است. دیدگاه امنیت بومی از سوی ایران نیز همواره مورد تاکید بوده که ابتکار صلح هرمز در این چارچوب است. ایران چنان برای همسایگان احترام قائل است که حتی در طول جنگ رمضان هرگز کشورهای منطقه را هدف قرار نداده و صرفا پایگاهها، منافع و اهداف آمریکا هدف موشکی و پهپادی قرار گرفته است هر چند که متاسفانه برخی کشورهای منطقه با رویکردی نادرست در زمین این کشور بازی کردهاندکه جا دارد برای جبران آن و اعتماد سازی اقدامات عملی صورت دهند.
ایران هر چند از برگزاری نشست عمان استقبال کرده و قطعا ابتکار عملهای متعددی برای همگرایی و بومی سازی امنیت ارائه خواهد کرد اما حاضران در این نشست باید به این مهم توجه داشته باشند که شرایط خلیج فارس و تنگه هرمز دیگر به گذشته باز نخواهد گشت و مدیریت ایران بر تنگه هرمز اصلی غیر قابل تغییر است. ایران سالها در چارچوب حسن همجواری آزادی تردد در خلیج فارس و دریای عمان را اجرا کرده است حال آنکه اکنون شرایط منطقه به دلیل تجاوزگری نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی تغییر کرده و ایران در چارچوب حق دفاع مشروع و تعهد به امنیت منطقه موازنهای جدید و قانونمند در باب تردد در تنگه هرمز را حاکم ساخته است که کشورها موظف به رعایت آن هستند. نکته مهم آن است که توافق میان عمان و ایران و نیز هر توافقی که در نشست کشورهای ساحلی در عمان حاصل شود، مربوط به دوران پس از جنگ خواهد بود و در شرایط کنونی هیچ تغییری در معادلات ایجاد نشده و حاکمیت مطلق و نظارتهای گسترده از سوی ایران در تنگه هرمز اجرا می گردد. هر سازوکاری برای امنیت دریانوردی باید بر اساس ملاحظات امنیتی و منطقه محور ایران باشد که همواره بر همگرایی منطقهای و امنیت بومی تاکید داشته و خواستار پایان حضور بیگان و وحدت منطقه است.
حضور ایران در نشست عمان نه از روی ضعف بلکه با پشتوانه میدان است که میتواند دستاوردهای میدان را تثبیت و هدف نهایی یعنی رسیدن منطقه به اصل لزوم اخراج پایگاههای آمریکایی و مقابله با رژیم صهیونیستی را تقویت نماید. ایران در کنار آنکه به متجاوزان پاسخی سریع، سنگین و دردآور میدهد درعین حال بر همگرایی نیز تاکید و دیپلماسی و میدان را مولفههایی کارآمد برای تحقق امنیت بومی برای خود و منطقه دانسته و در این راه از هیچ اقدامی فروگذار نیست.
نکته بسیار مهم در این نشست راهبردی مشخص شدن وضعیت کشورهای منطقه است. آنانی که همچون بحرین به بازی در زمین آمریکا و بحران ساز بودن اصرار دارند و کشورهایی که در طرف درست تاریخ برای همگرایی منطقهای اقدام میکنند مشخص میشوند. این امر قطعا در محاسبات آتی ایران مورد توجه قرار خواهد گرفت. در همین حال چنانکه رئیس جمهور پزشکیان تاکید کردهاند در نشست امروز تفاهم نامه مدیریت تنگه هرمز میان ایران و عمان در حضور مقامات منطقه امضا میگردد. این امر تحولی مهم در مدیریت تحولات منطقه است چرا که عملا حضوری از آمریکا در آن وجود ندارد و این یعنی آنکه اراده کشورها به سمت بومیسازی امنیت بدون دخالت بیگانگان پیش میرود که در آینده میتواند ابعاد گستردهای بهخود بگیرد.
جنگ رمضان بر همگان آشکار ساخت که از یک سو چتر امنیتی ادعایی آمریکا برای هیچ کدام از کشورهای منطقه نبوده چرا که آمریکا حتی توان تامین امنیت خود را ندارد و از سوی دیگر نیز اصل اول اسرائیل تنها دیدگاه آمریکا به منطقه بوده است. دیدگاه امنیت بومی از سوی ایران نیز همواره مورد تاکید بوده که ابتکار صلح هرمز در این چارچوب است. ایران چنان برای همسایگان احترام قائل است که حتی در طول جنگ رمضان هرگز کشورهای منطقه را هدف قرار نداده و صرفا پایگاهها، منافع و اهداف آمریکا هدف موشکی و پهپادی قرار گرفته است هر چند که متاسفانه برخی کشورهای منطقه با رویکردی نادرست در زمین این کشور بازی کردهاندکه جا دارد برای جبران آن و اعتماد سازی اقدامات عملی صورت دهند.
ایران هر چند از برگزاری نشست عمان استقبال کرده و قطعا ابتکار عملهای متعددی برای همگرایی و بومی سازی امنیت ارائه خواهد کرد اما حاضران در این نشست باید به این مهم توجه داشته باشند که شرایط خلیج فارس و تنگه هرمز دیگر به گذشته باز نخواهد گشت و مدیریت ایران بر تنگه هرمز اصلی غیر قابل تغییر است. ایران سالها در چارچوب حسن همجواری آزادی تردد در خلیج فارس و دریای عمان را اجرا کرده است حال آنکه اکنون شرایط منطقه به دلیل تجاوزگری نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی تغییر کرده و ایران در چارچوب حق دفاع مشروع و تعهد به امنیت منطقه موازنهای جدید و قانونمند در باب تردد در تنگه هرمز را حاکم ساخته است که کشورها موظف به رعایت آن هستند. نکته مهم آن است که توافق میان عمان و ایران و نیز هر توافقی که در نشست کشورهای ساحلی در عمان حاصل شود، مربوط به دوران پس از جنگ خواهد بود و در شرایط کنونی هیچ تغییری در معادلات ایجاد نشده و حاکمیت مطلق و نظارتهای گسترده از سوی ایران در تنگه هرمز اجرا می گردد. هر سازوکاری برای امنیت دریانوردی باید بر اساس ملاحظات امنیتی و منطقه محور ایران باشد که همواره بر همگرایی منطقهای و امنیت بومی تاکید داشته و خواستار پایان حضور بیگان و وحدت منطقه است.
حضور ایران در نشست عمان نه از روی ضعف بلکه با پشتوانه میدان است که میتواند دستاوردهای میدان را تثبیت و هدف نهایی یعنی رسیدن منطقه به اصل لزوم اخراج پایگاههای آمریکایی و مقابله با رژیم صهیونیستی را تقویت نماید. ایران در کنار آنکه به متجاوزان پاسخی سریع، سنگین و دردآور میدهد درعین حال بر همگرایی نیز تاکید و دیپلماسی و میدان را مولفههایی کارآمد برای تحقق امنیت بومی برای خود و منطقه دانسته و در این راه از هیچ اقدامی فروگذار نیست.
نکته بسیار مهم در این نشست راهبردی مشخص شدن وضعیت کشورهای منطقه است. آنانی که همچون بحرین به بازی در زمین آمریکا و بحران ساز بودن اصرار دارند و کشورهایی که در طرف درست تاریخ برای همگرایی منطقهای اقدام میکنند مشخص میشوند. این امر قطعا در محاسبات آتی ایران مورد توجه قرار خواهد گرفت. در همین حال چنانکه رئیس جمهور پزشکیان تاکید کردهاند در نشست امروز تفاهم نامه مدیریت تنگه هرمز میان ایران و عمان در حضور مقامات منطقه امضا میگردد. این امر تحولی مهم در مدیریت تحولات منطقه است چرا که عملا حضوری از آمریکا در آن وجود ندارد و این یعنی آنکه اراده کشورها به سمت بومیسازی امنیت بدون دخالت بیگانگان پیش میرود که در آینده میتواند ابعاد گستردهای بهخود بگیرد.
قاسم غفوری