اقتصاد۲۴ –اظهارنظر کارشناسی درباره «لایحه ساماندهی و نظارت بر تجارت مرزی (کولبری و ملوانی) و ایجاد اشتغال پایدار مرزنشینان» عنوان یکی از گزارشهای تازه منتشر شده توسط مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی است. در این گزارش ضمن تعریف کولبری و ملوانی به شیوه «تهلنجی»، آمار واردات انجام شده در این حوزه برای کولبری یک تا سه میلیارد دلار اعلام شده که در حوزه تهلنجی به عددی بین ۳ تا ۵ میلیارد دلار میرسد. دلیل این نوسانات به غیررسمیبودن این مقوله برمیگردد که آن را از هر گونه کنترلی خارج میکند. در ادامه این گزارش درباره لایحه پیشنهادی دولت و انتقادات وارد شده مباحثی مطرح شده است.
به گزارش «پیام ما» ، مطابق بررسیهای انجام شده، سالانه حدود ۴ الی ۷ میلیارد دلار کالا از طریق کولبری و ملوانی (تهلنجی) وارد کشور میشود. واردات این دو شیوه بدون طی ضوابط فنی، ارزی، بهداشتی و پرداخت عوارض دولتی صورت میگیرد. یکی از اهداف اصلی لایحه ارسال شده از سوی دولت با عنوان «ساماندهی و نظارت بر تجارت مرزی (کولبری و ملوانی) و ایجاد اشتغال پایدار مرزنشینان»، ساماندهی پدیدههای کولبری و ملوانی (تهلنجی) است. این گزارش با اشاره به این مطلب میافزاید: «در رویه تهلنجی عملاً ضوابط و سقف قانون ساماندهی مبادلات مرزی درباره واردات کالای همراه ملوان رعایت نمیشود و به رویه جدیدی تبدیل شده است که براساس آن تمام لنج تحت عنوان تهلنجی وارد کشور میشود. رویه کولبری نیز در هیچ کدام از قوانین تجاری و گمرکی کشور تعریف نشده است. البته در سالهای ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷، هیئت وزیران مصوباتی را به منظور اصلاح رویههای مذکور به تصویب رساند، اما به دلایلی نظیر خلأ قانونگذاری و .. این کار به سرانجام نرسید.»
محمد حسام محمدیفرد، نگارنده این گزارش درباره کولبری در گزارش خود آورده است: «در ادبیات مناطق مرزی کولبری به دو نوع رسمی و غیررسمی تقسیم میشود. کولبران رسمی مشمول آییننامه مصوب سال ۱۳۹۶ هستند، اما در کولبری غیررسمی واردات کالا بر دوش مرزنشینان (کولبران) از طریق خلاهای مرزی و مسیرهای طولانی و صعبالعبور انجام میشود. در این حالت هیچ گونه کنترلی بر تردد، نوع و حجم و تعداد واردات کالا صورت نمیگیرد. به عبارت دیگر کولبری غیررسمی را میتوان معادل قاچاق کالا دانست.»
او درباره میزان تجارت انجام شده در این شیوه مینویسد: «آمارهای ضد و نقیضی از تعداد کولبران و میزان واردات از این طریق اعلام میشود. تعداد کولبران از ۷۰ هزار تا ۱۰۰ هزار نفر برآورد شده و میزان واردات آنها از یک میلیارد تا ۳ میلیارد دلار در سال تخمین زده شده است. این اختلاف آمار ناشی از عدم ثبت سیستمی اطلاعات کولبران، اقلام ورودی و همچنین گسترش پدیده کولبری غیررسمی است. بررسی اخبار و اطلاعات این حوزه نشان میدهد ساکنان برخی از شهرهای مرکزی و متاسفانه تعداد معدودی از بانوان نیز به دلیل مشکلات اقتصادی، به کولبری روی آوردهاند.»
تهلنجی به کدام کسب و کار گفته میشود؟ در این گزارش دراینباره آمده است: «امتیاز کالاهای همراه ملوان در ابتدا با هدف کمک به معیشت ملوانان به آنان اعطا شد و به ملوانان و خدمه لنجهای دارای حداکثر ۵۰۰ تن ظرفیت اجازه داده شد تا در کنار کالاهای اصلی لنج مقداری از کالاهای معین را جهت مصرف شخصی بدون نیاز به تشریفات و پرداخت عوارض گمرکی وارد کشور کنند. به این دلیل اصطلاحا به اینگونه اقلام تهلنجی گفته میشود. با کمرونق شدن بازار لنجهای سنتی و اعطای سهمیه بیشتر از مصرف شخصی به آنان، این رویه به تدریج بهعنوان یک رویه مستقل از حمل محموله بازرگانان شناخته شده و از نظر حجمی، کل لنج را اشغال کرد، ولی همچنان از عبارت تهلنجی برای آن استفاده میشود.»
این گزارش میافزاید: «از این رو واردات تهلنجی معادل واردات کالا بدون ضابطه است که میزان واردات به این شکل حداقل ۳ میلیارد و حداکثر ۵ میلیارد دلار تخمین زده میشود. از این میان حدود ۵ هزار لنج با ظرفیت کمتر از ۵۰۰ تن و ۷۰ هزار ملوان دارای گواهینامههای مربوطه حدود ۲ هزار لنج و ۲۰ هزار ملوان در زمینه واردات کالای تهلنجی فعال هستند.»