به گزارش سرویس فرهنگی تابناک، در جامعهای که کودکان نیمی از امروز و تمام فردای آن را میسازند، پرسش بنیادین این است: آیا صدای آنان در ایران شنیده میشود یا همچنان در حصار سنتهای فرهنگی و محدودیتهای قانونی خاموش میماند؟ اصل «حق بر شنیدهشدن» که در کنوانسیون حقوق کودک تصریح شده، نه یک لطف نمادین، بلکه تعهدی الزامآور برای دولتهاست؛ تعهدی که بیتوجهی به آن، چرخهای از سکوت، انفعال و بازتولید نابرابری را برای نسلهای آینده رقم خواهد زد. اکنون زمان آن رسیده است که سیاستگذاری و فرهنگ عمومی ایران، از نگاه حمایتی صرف فراتر رفته و کودک را بهعنوان شهروندی مشارکتجو و صاحبصدا به رسمیت بشناسد.
در منظومه حقوق بشر معاصر، کودکان دیگر صرفاً بهعنوان موجوداتی نیازمند حمایت یکجانبه و وابسته به اراده بزرگسالان تعریف نمیشوند؛ بلکه بهمثابه صاحبان حق، دارای شخصیت مستقل و واجد عاملیت اجتماعی به رسمیت شناخته شدهاند. در این میان، حق بر شنیدهشدن و مشارکت فعال آنان که در مادهی ۱۲ کنوانسیون حقوق کودک تصریح گردیده جایگاهی بنیادین دارد؛ حقی که نه لطفی از سر مصلحتاندیشی بزرگسالان، بلکه رکن اصلی نظم حقوقی کودکمحور به شمار میرود.
بر اساس این ماده، هر کودک حق دارد در تمامی اموری که بهت، بلکه بنیانی است برای تربیت شهروندانی مسئول، آگاه و مشارکتجو. از این منظر، فاصلهی میان تعهدات بینالمللی ایران و واقعیتهای اجرایی و تقنینی موجود، بیش از هر زمان دیگری ضرورت اصلاح قوانین داخلی، ایجاد نهادهای مستقل و ارتقای گفتمان عمومی درباره جایگاه کودکان را آشکار میسازد. ایران عزیزمان اگر خواهان ایفای نقش مؤثر در جامعه بینالمللی و تحقق اصل «منافع عالیهی کودک» باشد، باید از نگاه صرفاً حمایتی به کودک عبور کرده و به سوی توانمندسازی و مشارکتمحوری واقعی گام بردارد. تنها در این صورت است که کودکان ایرانی خواهند توانست نه بهعنوان موضوعی منفعل در سیاستهای حمایتی، بلکه بهمثابه شهروندانی فعال، تصمیمساز و حقمدار، آینده خود و جامعهشان را رقم زنند.
حمیدرضا سیدناصری؛ نویسنده و ناشر