«ایران و روسیه به پروژه کریدور حملونقل شمال-جنوب بهعنوان یک تعهد بلندمدت نگاه میکنند، این پروژه بیش از آنکه بر اساس ملاحظات اقتصادی باشد، تحت تأثیر سیاستهای ژئوپلیتیکی قرار دارد و دو کشور بهدنبال بهرهگیری از گزینههای جایگزین برای حفظ منافع خود در برابر تحریمهای غرب هستند.»
جوان آنلاین: «استفان هدلاند» مدیر تحقیقات مرکز مطالعات روسیه و اوراسیا در دانشگاه «اوپسالا» سوئد طی مطلبی در پایگاه تحلیلی «جیآیاس ریپورتس» مینویسد: ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه در ژانویه ۲۰۲۵ میزبان همتای ایرانی خود مسعود پزشکیان بود تا پیمان مشارکت جامع راهبردی میان دو کشور را به امضا برسانند. این نخستین معاهده دوجانبه میان دو کشور از سال ۲۰۰۱ تاکنون است.
این معاهده که برای مدت ۲۰ سال تنظیم شده است، شامل ۴۷ بند میشود و حوزههای مختلفی از جمله انرژی، امور مالی، مبارزه با تروریسم، مقابله با پولشویی و جرایم سازمانیافته را در بر میگیرد اما روابط آینده روسیه و ایران را میتوان در چارچوبی متفاوت نیز بررسی کرد، چارچوبی که اهمیت ژئوپلیتیکی قفقاز جنوبی را منعکس میکند.
بنبست طولانیمدت بر سر منطقه قرهباغ که یک منطقه ارمنینشین در داخل خاک جمهوری آذربایجان محسوب میشود، سالها موجب رکود ژئوپلیتیکی در منطقه شده بود. جنگ کوتاهی که جمهوری آذربایجان در سپتامبر ۲۰۲۳ به راه انداخت، تحولات عمدهای را به همراه داشت. با حمایت ترکیه، نیروهای آذربایجانی نهتنها ارتش ارمنستان، بلکه نیروهای حافظ صلح روسیه را که در اطراف قرهباغ مستقر بودند، شکست دادند. این نتیجه موجب ایجاد یک عرصه کاملاً جدید در منطقه شد.
یکی از پیامدهای این تغییر، تمرکز مجدد بر کریدور «زنگزور» بود. این مسیر ریلی که در دوران اتحاد جماهیر شوروی ساخته شده است، جمهوری آذربایجان را به «نخجوان»، منطقهای جدا افتاده که میان ترکیه و ارمنستان قرار دارد متصل میکند. این مسیر نهتنها برای جمهوری آذربایجان اهمیت دارد، بلکه برای ترکیه نیز دارای ارزش راهبردی است، چراکه میتواند از آن برای دسترسی مستقیم به بازارهای آسیای مرکزی بدون نیاز به عبور از خاک ایران استفاده کند. با این حال، عبور این مسیر از بخش جنوبی ارمنستان، سؤالات جدی درباره حاکمیت ملی این کشور ایجاد کرده است.