۱۴۰۴/۰۸/۰۱ ۱۳:۵۸
پرسش:
آیا قرض گرفتن آداب و شرایطی دارد یا میتوان در همه شرایط قرض گرفت؟
پاسخ:
قرضالحسنه یکی از توصیههای زیبای اسلام است که درصدد است بین مردم رواج پیدا کند و برای آن آثار و جایگاه بلندی ترسیم نموده است؛ اما سؤالی که در اینجا مطرح است آیا توصیههای اسلام برای رواج دادن سنت قرضالحسنه در جامعه به این معنی است که اسلام هم به قرض دادن توصیه میکند و هم به قرض گرفتن سفارش مینماید؟ در ادامه برای دریافت جواب این سؤال نکاتی بیان خواهد شد.
نکته اول: کراهت قرض گرفتن
اگرچه در اسلام توصیههای بسیاری به قرض دادن و مهلت دادن به انسان مقروض و مدارا نمودن با او موقع طلب نمودن بدهی مینماید، اما به عموم مسلمانان توصیه به قرض گرفتن نمینماید و قرض گرفتن را از مکروهات میشمارد و برای قرض گرفتن آثار و نتایج مضر و منفی زیادی میشمارد. درمجموع در فرهنگ قرآن و اهلبیت علیهمالسلام سفارش به قرض دادن به نیازمندان فراوان میشود، اما از قرض گرفتن پرهیز داده میشود.
نکته دوم: آثار قرض گرفتن
در روایات اهلبیت علیهمالسلام برای قرض گرفتن آثارمنفی متعددی شمرده شده است که در ادامه بیان خواهد شد.
1. ذلت و خواری
یکی از آثار قرض گرفتن خفت و خواری است اندازد و عمر انسان کوتاه گردد. ازاینرو امام صادق علیهالسلام فرمودند:
«کمتر وام بگیرید که کم قرض داشتن، عمر را زیاد مىکند.» (8)
نکته سوم: جواز گرفتن قرضهای ضروری
باوجودی که در فرهنگ دینی از گرفتن وام و قرض بسیار نهی شده و آن را مکروه شمردهاند و برای آن آثار مخرب زیادی شمردهاند؛ اما بااینحال وام گرفتن را حرام اعلان نکردهاند، بلکه در مواقعی که ضرورت پیش میآید و برای اموری که واقعاً لازم و ضروری میباشند گرفتن وام را جایز شمردهاند و حتی در برخی روایات توصیه هم نمودهاند. چنانچه امام کاظم علیهالسلام فرمودند:
«هرکه براى تأمین خود و خانوادهاش در پى کسب این روزى از راه حلال بر آید مانند مجاهد در راه خداست؛ اما اگر نتوانست به دست آورد، به امید و ضمانت خدا و رسول او بهاندازه غذای خانوادهاش وام بگیرد.» (9)
البته در معنا و مصداق امور ضروری باید دقت نمود، چونکه بسیاری از امور زائد هستند که جزء تشریفات و تجملات میباشند که اگر نباشند هم زندگی انسان با مشکل جدی و اساسی مواجه نمیشود، اما براثر تبلیغات رسانهها و القائات جامعه جزء ضروریات تلقی شدهاند که قرض گرفتن برای اینگونه امور صحیح نیست مانند قرض گرفتن برای بهروز کردن و تعویض لوازم منزل یا خرید لوازم لوکس یاغیره.