اقتصاد۲۴- دادههای منتشر شده توسط موسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی وزارت علوم، نشان میدهد تعداد کل دانشجویان کشور از حدود ۴/۸ میلیون نفر در سال تحصیلی ۱۳۹۴-۱۳۹۳ با کاهش حدود ۱/۵ میلیون نفری به ۳/۳ میلیون نفر در سال تحصیلی ۱۴۰۱-۱۴۰۰ رسیده است.
به گزارش فرارو، این آمارها در شرایطی منتشر شده است که تا همین دو دهه پیش، برخی از دارندگان مدرک دیپلم برای رسیدن به دانشگاه تلاش زیادی میکردند و حتی سالها برای تحصیل در رشته دانشگاهی مورد نظر خود، پشت کنکور میماندند. به مرور زمان و با تاسیس تعداد زیادی از مراکز آزاد، غیرانتفاعی و یا پردیسهای آموزشی، روند جذب دانشجویان، شتاب بیشتری گرفت و تعداد پشت کنکوریها کاهش محسوسی پیدا کرد.
این روند ادامه داشت، تا زمانی که حسین توکلی مشاور اجرایی وقت سازمان سنجش در سال ۱۳۸۹ اعلام کرد ظرفیت دانشگاهها، موسسهها و مراکز آموزش عالی در ایران بیشتر از تعداد داوطلبان شرکت در آزمونهای سراسری است. با عبور از آن سالها، اکنون به مرحلهای رسیده ایم که در سال ۱۴۰۰ تنها ۴۸ درصد و در سال ۱۴۰۱ نیز حدود ۵۰ درصد از داوطبان مجاز به انتخاب رشته، فرمهای مربوطه را تکمیل کردند. سیدحمیدرضا کاظمی عضو کمیسیون امور داخلی و شوراهای مجلس شورای اسلامی در این خصوص گفته است: «نگهداری از واحدهای دانشگاهی فاقد دانشجو، برای دانشگاه آزاد فقط هزینه بهدنبال دارد که این هزینه از طریق افزایش شهریه به دانشجویان تحمیل میشود.»
با توجه به این شرایط پرسشهایی مطرح است از جمله این که علل اصلی عدم تمایل جوانان برای تحصیل در دانشگاه چیست و چگونه میتوان زمینه را برای افزایش رونق تحصیلات تکمیلی در کشور فراهم کرد؟ مرتضی افقه استاد دانشگاه و عضو هئیت علمی دانشگاه چمران اهواز در گفتگو با فرارو به این پرسشها پاسخ داده است:
مرتضی افقه گفت: «این مسئله بسیار عمیق و پیچیده است. شاید آن اپیدمی که از پایان جنگ شروع شد و احساس کردیم هر شخصی که دیپلم گرفت حتما باید وارد دانشگاه شود، یک روند اشتباه را تشکیل داده بود. روندی که منتهی به افزایش بی ضابطه و غیرضروری تعداد دانشجو و دانشگاه شد. درواقع این موضوع حتی به لحاظ کمی نیز مفید نبود و وقت بسیاری از جوانان را تلف کرد. جوانانی که سه الی چهار سال بر حسب مقطع تحصیلی خود، وقت میگذاشتند و در کنار سرمایهگذاری مادی، عمر افراد نیز در این مسیر هزینه میشد. اما هدف چه بود؟ هدف از افزایش سطح تحصیلات جوانان در طول همه این سالها این بوده که کشور، بتواند از جوانان متخصص بهره برداری کند. با این وجود، بیاعتناییهایی که به نخبههای کشور شد، زمینه ساز مهاجرت این افراد را فراهم کرد و درواقع سرمایههای کشور را اینگونه فراری دادیم.»