اقتصاد۲۴- در ظاهر، ماجرا ساده به نظر میرسد؛ یک خودرو از بازار جهانی خریداری میشود، وارد کشور میگردد و پس از طی چند مرحله مشخص، به دست مصرفکننده میرسد. اما در واقعیت، ساختار خودروهای وارداتی در ایران صرفاً یک فرآیند تجاری نیست، بلکه یک نظام مالی چندلایه است که در آن دولت نه فقط نقش تنظیمکننده بازار، بلکه نقش یک ذینفع مستقیم اقتصادی را نیز ایفا میکند.
بخش قابل توجهی از درآمدهای گمرکی و مالیاتی کشور از همین مسیر تأمین میشود و در عمل، خودروهای وارداتی به یک ابزار پایدار درآمدی برای ساختار مالی دولت تبدیل شدهاند. در بسیاری از تحلیلها، درآمد حاصل از خودروهای وارداتی حتی در مقیاسهای کلان میتواند با درآمد برخی صنایع بزرگ جهانی قابل مقایسه باشد، با این تفاوت که در صنعت خودرو شرکتها هزینههای سنگین تحقیق و توسعه و تولید را متحمل میشوند، اما در این ساختار بخش عمده درآمد از مسیر تبصرههای قانونی و تعرفهها ایجاد میشود.
در نمونه بررسیشده یعنی یک دستگاه تویوتا لند کروز ۲۰۲۶ این ساختار بهوضوح قابل مشاهده است؛ جایی که خودروهای وارداتی هم ابزار تنظیم بازار هستند، هم ابزار درآمدزایی و هم بخشی از سیاست مالی دولت.