تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۰۹ ساعت ۱۴:۳۲
گروه علم و فناوری: بیش از نیمی از دانشجویان شرکتکننده در یک پژوهش دانشگاهی اعلام کردهاند که دستکم یک بار مرتکب تقلب آموزشی شدهاند. نتایج این مطالعه نشان میدهد ترکیب ویژگیهای شخصیتی دانشجویان و قوانین و فضای دانشگاه نقش تعیینکنندهای در بروز تقلب دارد.
سالهاست تقلب دانشگاهی یکی از چالشهای نظام آموزش عالی به شمار میرود، اما این پرسش همچنان مطرح است که چرا برخی دانشجویان دست به تقلب میزنند و برخی دیگر در شرایط مشابه چنین کاری نمیکنند. یافتههای یک مطالعه نشان میدهد که این مسئله را نمیتوان تنها در ویژگیهای شخصیتی دانشجویان یا در قوانین دانشگاه جستجو کرد و رفتار دانشجویان حاصل برهمکنش این دو عامل است.
این مطالعه که توسط پژوهشگرانی از دانشگاه گیلان و چند دانشگاه و مرکز پژوهشی بینالمللی انجام شده، با بررسی ۳۷۸ دانشجوی دانشگاه گیلان تلاش کرده است عوامل مؤثر بر تقلب آموزشی را بر پایه «نظریه کنش موقعیتی» بررسی کند. در این نظریه عنوان شده که رفتارهای انحرافی زمانی شکل میگیرند که ویژگیهای فردی و شرایط محیطی همزمان زمینه ارتکاب آن رفتار را فراهم کنند.
در این مطالعه شرکتکنندگان از رشتههای مختلف انتخاب شدند و از آنان درباره تجربه انواع تقلب، از نگاه کردن به پاسخ دیگران در امتحان گرفته تا سرقت ادبی، دریافت سؤال امتحان پیش از برگزاری آزمون یا جعل اطلاعات درمین اساس، پیشنهاد شده است دانشگاهها علاوه بر آموزش ارزشهای اخلاقی، اقداماتی مانند افزایش نظارت در آزمونها، روشنتر کردن مقررات تخلفات آموزشی، دشوارتر کردن فرصتهای تقلب و کاهش موقعیتهایی که دانشجویان را به تخلف سوق میدهد، در دستور کار قرار دهند.
این پژوهش حاصل همکاری پژوهشگرانی از دانشگاه گیلان، دانشگاه تهران، دانشگاه الزهرا، مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، مرکز جهاد دانشگاهی، دانشگاه لویولا شیکاگو و دانشگاه گنت بلژیک است.
پژوهشگران در عین حال تأکید کردهاند که نتایج این مطالعه محدودیتهایی نیز دارد. دادههای پژوهش تنها از یک دانشگاه در ایران جمعآوری شده و به همین دلیل نمیتوان نتایج را به همه دانشگاهها تعمیم داد. همچنین مطالعه از نوع مقطعی بوده است؛ بنابراین نمیتواند رابطه علت و معلولی میان عوامل بررسیشده و تقلب را با قطعیت نشان دهد. نویسندگان پیشنهاد کردهاند پژوهشهای آینده با نمونههای متنوعتر، دادههای طولی و سنجش دقیقتر عوامل اخلاقی و محیطی انجام شود تا تصویر کاملتری از دلایل تقلب دانشگاهی به دست آید.
سالهاست تقلب دانشگاهی یکی از چالشهای نظام آموزش عالی به شمار میرود، اما این پرسش همچنان مطرح است که چرا برخی دانشجویان دست به تقلب میزنند و برخی دیگر در شرایط مشابه چنین کاری نمیکنند. یافتههای یک مطالعه نشان میدهد که این مسئله را نمیتوان تنها در ویژگیهای شخصیتی دانشجویان یا در قوانین دانشگاه جستجو کرد و رفتار دانشجویان حاصل برهمکنش این دو عامل است.
این مطالعه که توسط پژوهشگرانی از دانشگاه گیلان و چند دانشگاه و مرکز پژوهشی بینالمللی انجام شده، با بررسی ۳۷۸ دانشجوی دانشگاه گیلان تلاش کرده است عوامل مؤثر بر تقلب آموزشی را بر پایه «نظریه کنش موقعیتی» بررسی کند. در این نظریه عنوان شده که رفتارهای انحرافی زمانی شکل میگیرند که ویژگیهای فردی و شرایط محیطی همزمان زمینه ارتکاب آن رفتار را فراهم کنند.
در این مطالعه شرکتکنندگان از رشتههای مختلف انتخاب شدند و از آنان درباره تجربه انواع تقلب، از نگاه کردن به پاسخ دیگران در امتحان گرفته تا سرقت ادبی، دریافت سؤال امتحان پیش از برگزاری آزمون یا جعل اطلاعات درمین اساس، پیشنهاد شده است دانشگاهها علاوه بر آموزش ارزشهای اخلاقی، اقداماتی مانند افزایش نظارت در آزمونها، روشنتر کردن مقررات تخلفات آموزشی، دشوارتر کردن فرصتهای تقلب و کاهش موقعیتهایی که دانشجویان را به تخلف سوق میدهد، در دستور کار قرار دهند.
این پژوهش حاصل همکاری پژوهشگرانی از دانشگاه گیلان، دانشگاه تهران، دانشگاه الزهرا، مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، مرکز جهاد دانشگاهی، دانشگاه لویولا شیکاگو و دانشگاه گنت بلژیک است.
پژوهشگران در عین حال تأکید کردهاند که نتایج این مطالعه محدودیتهایی نیز دارد. دادههای پژوهش تنها از یک دانشگاه در ایران جمعآوری شده و به همین دلیل نمیتوان نتایج را به همه دانشگاهها تعمیم داد. همچنین مطالعه از نوع مقطعی بوده است؛ بنابراین نمیتواند رابطه علت و معلولی میان عوامل بررسیشده و تقلب را با قطعیت نشان دهد. نویسندگان پیشنهاد کردهاند پژوهشهای آینده با نمونههای متنوعتر، دادههای طولی و سنجش دقیقتر عوامل اخلاقی و محیطی انجام شود تا تصویر کاملتری از دلایل تقلب دانشگاهی به دست آید.