ایران امروز، یکی از پنهانترین اما عمیقترین چالشهای مرتبط با نسل جوان، آن هم جوانان نسل زد را دارد؛ پدیده NEET . جوانانی که نه در آموزش رسمی یا مهارتآموزی شرکت دارند، نه شاغل هستند و نه حتی بهطور فعال به دنبال کار میگردند.
به گزارش سرویس اجتماعی تابناک، بر اساس گزارشهای رسمی مرکز آمار ایران در سال ۱۴۰۲، حدود ۲ میلیون و ۸۲۳ هزار نفر از جمعیت گروه سنی ۱۵ تا ۲۴ سال – معادل ۲۵.۶ درصد – در این دسته قرار میگیرند. این رقم شامل حدود ۹۲۸ هزار مرد و یک میلیون و ۸۹۵ هزار زن است. نرخ کلی NEET در سال ۱۴۰۳ به ۲۴.۰۳ درصد کاهش یافته که نشاندهنده افت ۱ درصدی نسبت به سال قبل است، اما این کاهش بیشتر به کوچک شدن جمعیت پایه جوان از حدود ۱۷ میلیون در دهه ۹۰ به حدود ۱۱ میلیون نفر فعلی مربوط میشود تا بهبود واقعی وضعیت اشتغال و آموزش. در حال حاضر هم ظاهرا یک چهارم پسران جوان و نصف دختران جوان در این طیف قرار دارند.
مساله ای برای ایران
روند تاریخی نشان میدهد نرخ NEET در سال ۱۳۹۳ حدود ۳۱.۶ درصد بوده و جمعیت آن نزدیک به ۳.۹ میلیون نفر تخمین زده میشود. از آن زمان تا ۱۴۰۲، تعداد NEETها حدود ۲۷ درصد (یک میلیون نفر) کاهش یافته، اما این افت عمدتاً ناشی از کاهش جمعیتی گروه سنی مربوطه است نه سیاستهای موفق. و البته جنس دو گروه در آن زمان و امروز، کاملا باهم متفانده میماند و هزینهاش برای آینده کشور بسیار سنگین خواهد بود.
نسل جدید ایران، تفاوتهای عمیقی با جوانان سالیان گذشته دارد که میتواند نقشه های اجتماعی-سیاسی متفاوتی ایجاد کند: دیجیتالی و شبکهمحور بودن، رادیکالتربودن و ظلمناپذی، کمتر ایدئولوژیزده، و عقل گرایی از برخی شاخص هایی است که جوانان امروز را از دهه های گذشته متمایز می کند. این تفاوتها باعث میشود پتانسیل تحولات آینده متفاوت باشد: نسل قبلی اغلب در چارچوب نظام مطالبه میکرد، اما نسل Z بیشتر خارج از چارچوبهای سنتی عمل میکند، افقی جهانی دارد و کمتر به وعدههای تکراری پاسخ میدهد.
بدون سیاستهای هدفمند این نسل میتواند به عامل اصلی تغییرات ساختاری یا بحران عمیقتر تبدیل شود. همچنان که در حوادث اخیر، شاهد نقش آفرینی و اثرگذاری های آن بودیم.