اقتصاد۲۴- در سال ۱۴۰۳، بازار سرمایه بهشدت تحت تأثیر ریسکهای سیاسی قرار گرفت. این ریسکها در بیشتر ماههای سال مانعی برای رشد پایدار و باثبات بازار سرمایه بودند. اگر بحرانهای سیاسی کشور، چه در سیاست داخلی و چه در سیاست خارجی، توسط مقامات عالی کشور حل نشوند، سال بسیار سختی در پیش خواهیم داشت. در این صورت، بار دیگر شاهد خواهیم بود که ریسکهای سیاسی، همانطور که بیشترین ضربه را به شاخص کل بورس در سال ۱۴۰۳ وارد کردند، در سال ۱۴۰۴ نیز تکرار خواهند شد. ازاینرو، به دلیل تأثیرپذیری بالای بازار سرمایه از بحرانهای سیاسی، انتظار رشد پایدار و بازدهی بالا در سال ۱۴۰۴ دشوار به نظر میرسد.
لازم به ذکر است که با کاهش بحرانهای سیاست خارجی، مقامات کشور بهتر میتوانند در زمینه مسائل اقتصادی سیاستگذاری کنند. تلاش برای بهبود روابط بینالمللی گامی اساسی در مسیر توسعه است، چرا که بدون همکاری با کشورهای قدرتمند، دستیابی به رشدهای بالا و پیشرفت سریع اقتصادی امکانپذیر نخواهد بود.
یکی دیگر از چالشهای جدی فعالان بازار سرمایه در سال ۱۴۰۴، افزایش فاصله قیمت دلار توافقی با دلار بازار آزاد است. سامانه ارز توافقی که در اواخر آذرماه ۱۴۰۳ ایجاد شد، با هدف کاهش این فاصله و کمک به صادرکنندگان، بهویژه شرکتهای صادراتمحور حاضر در بازار سرمایه، راهاندازی شد. این سامانه به آنها امکان میداد ارز حاصل از صادرات خود را با قیمت واقعیتری به فروش برسانند و حاشیه سودشان را افزایش دهند. به همین دلیل، کاهش فاصله میان دلار توافقی و دلار آزاد از اهمیت بالایی برخوردار است.
در اواخر آذر و دیماه ۱۴۰۳، زمانی که این فاصله کاهش یافت، ارز توافقی به موتور رشد بورس تبدیل شد و نقش مهمی در رشد شاخص کل در دیماه ایفا کرد. اما با افزایش ریسکهای سیاسی، مانند به قدرت رسیدن مجدد ترامپ و کاهش احتمال مذاکره ایران و آمریکا، انتظارات تورمی افزایش یافت. این امر موجب رشد قیمت دلار در بازار آزاد و همچنین افزایش قیمت سکه و طلا شد. در نتیجه، با افزایش فاصله میان دلار آزاد و توافقی، روند رشد بورس نیز متوقف شد.
بهطور کلی، نوسانات ارزی در سال ۱۴۰۴ میتوانند تأثیر منفی بر بازار سرمایه داشته باشند. ازاینرو، کاهش فاصله میان دلار توافقی و بازار آزاد برای فعالان بازار سرمایه از اهمیت ویژهای برخوردار است. لازم است که سامانه ارز مبادلاتی در سال ۱۴۰۴ توسط بانک مرکزی تقویت شود و بهگونهای توسعه یابد که این سامانه به یک بازار آزاد داخلی تبدیل شود.
استیضاح عبدالناصر همتی و پیامدهای آن بر بازار سرمایه
یکی از عواملی که در اواخر سال ۱۴۰۳ موجب کاهش شاخص کل بورس و ناامیدی فعالان بازار سرمایه شد، استیضاح عبدالناصر همتی بود. این استیضاح باعث شد که فعالان بازار سرمایه نسبت به آینده سیاستهای اقتصادی دولت چهاردهم دچار ابهام شوند. همتی در دوران وزارت خود تلاش میکرد منافع بازار سرمایه را در سیاستهای اقتصادی در نظر بگیرد و از این بازار حمایت کند. از جمله اقدامات مهم او میتوان به ایجاد سامانه ارز توافقی اشاره کرد که علاوه بر کاهش رانت ارزی، موجب افزایش حاشیه سود صنایع صادراتمحور نیز شد. همچنین، حمایت او از واگذاری ایرانخودرو به بخش خصوصی از دیگر اقدامات مثبتش بود، هرچند که این واگذاری با مخالفت برخی از نمایندگان مجلس و شورای رقابت مواجه شد.
استیضاح همتی، که بیشتر جنبه تسویهحسابهای سیاسی داشت تا رفع مشکلات اقتصادی کشور، موجب شد که دولت در شب عید بدون وزیر اقتصاد بماند. این مسئله فعالان بازار سرمایه را نسبت به آینده بازار نگران کرد و باعث خروج برخی از آنها از بازار سرمایه شد. لازم است که رئیس دولت چهاردهم هرچه سریعتر وزیر اقتصاد جدید را به مجلس معرفی کند و وزیر جدید نیز اصلاحات اقتصادی را در اولویت قرار دهد و از بازار سرمایه، بهعنوان یک بازار مولد، حمایت کند.