(پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه)_ به مناسبت فرارسیدن ماه ذی الحجه نوشتاری از حضرت آیت الله سبحانی از کتاب «مناسک حج و احکام عمره» را منتشر می کند.
فریضۀ حج، عملِ عبادى و از ارکان دین به شمار مى رود و در تمام عمر یک بار بر انسان واجب مى شود؛ وجوب حج از ضروریات دین و منکر آن مرتدّ و تارک آن مستحقّ عقاب و عذاب الهى است. کافى است که بدانیم اسلامِ عملى، بر پنج اصل اساسى استوار است: ۱. نماز، ۲. زکات، ۳. حج، ۴. صوم، ۵. ولایت.
به گزارش شفقنا به نقل از حوزه امام صادق علیه السّلام مى فرماید: زائران خانۀ خدا چه در حج و یا عمره مهمانان خدا هستند که اگر چیزى را درخواست کنند به آنان داده مى شود و اگر او را بخوانند اجابت مى کند. اگر دربارۀ کسى شفاعت کنند، شفاعت آنان پذیرفته مى شود و اگر چیزى از خدا نخواهند، خدا خود به آنان مى بخشد.
هدف از تشریع فریضه حج، دعوت به خضوع در برابر خداست و این مطلب با توجه به اعمال حج کاملاً روشن و هویدا است. عبادت و پرستش حق، و طرد پرستش غیر او، از نخستین اعمال آن گرفته تا آخرین عمل آن آشکار است و نیازى به تذکر ندارد بالأخص اگر این اعمال با دعاهاى مستحب و اذکارى که پیرامون آنها وارد شده است توأم گردد.
از مجموع این اعمال چنین نتیجه گرفته مى شود: حج، عبادت و پرستش حق است، در بهترین و زیباترین صورت ممکن؛ حج، خضوع در برابر خداى با عظمت است، در بهترین شکل؛ حج، تضرع و زارى به درگاه حق است، در عمیق ترین نوع آن؛ حج، عبادتى است که در آن همه نوع عناصر اظهار عبودیت و بندگى گرد آمده و خضوع، خشوع، تقوا، وارستگى از شهوات و بریدگى از دنیا، کاملاً در آن به چشم مىخورد.
*راز لباس احرام
زائران خانه خدا، با پوشیدن دو قطعه لباس، وارستگى خود را از مظاهر مادى به نمایش گذارده و چنین وانمود مى کنند که جز خدا، همه چیز حتى فرزند، خانواده و میهن، همه و همه را به دست فراموشى سپرده اند و چیزى که محیط فکر زائر خانه خدا را مشغول مى سازد، جز «لبیک گفتن به نداى خداى یگانه» چیزى دیگر نیست.
این مسأله با توجه به اعمال فریضه حج و اماکنى که این اعمال در آنجاها انجام مى گیرد و مواقفى که باید زائر در آنجا توقف کند، کاملاً واضح و روشن است؛ از این جهت باید حج را از بزرگترین اعمال عبادى و فرائض مذهبى شمرد.
*فلسفه حج
فلسفۀ حج تنها در خودسازى منحصر نمى شود، هر چند خود آن، از ارزش والایى برخوردار است. در انجام این فریضۀ الهى، آثار سازنده و مصالح اجتماعى و دینى فراوانى است که امام صادق علیه السّلام در سخنان خود بدان اشاره نموده است: «ْ فَجَعَلَ فِیهِ الِاجْتِمَاعَ مِنَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لِیَتَعَارَفُوا … وَ لِتُعْرَفَ آثَارُ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ تُعْرَفَ أَخْبَارُهُ وَ یُذْکَرَ وَ لَا یُنْسَى وَ لَوْ کَانَ کُلُّ قَوْمٍ إِنَّمَا یَتَّکِلُونَ عَلَى بِلَادِهِمْ وَ مَا فِیهَا هَلَکُوا وَ خَرِبَتِ الْبِلَادُ وَ سَقَطَ الْجَلَبُ وَ الْأَرْبَاحُ وَ عَمِیَتِ الْأَخْبَارُ وَ لَمْ یَقِفُوا عَلَى ذَلِکَ فَذَلِکَ عِلَّهُ الْحَجِ» (۱)
در سرزمین مکّه، اجتماعى از مردم مشرق و مغرب زمین پدید مى آید تا یکدیگر را بشناسند و با آثار رسول خدا صلّى اللّه و علیه و اله و سلّم (تعالیم و احادیث) آشنا شوند و اگر هر گروهى به آنچه خود داشتند، اکتفا مى کردند، نابود مىشدند و آبادى ها رو به ویرانى مى نهاد و تجارت و بازرگانى به تباهى مى گرایید. اخبار و گزارش ها به دست مردم نمى رسید.
امام در این حدیث به برخى از آثار ارزشمند حج اشاره مى کند که تنها به بیان رؤوس آنها اکتفا مى کنیم:
*آثار ارزشمند حج
۱. شناخت مسلمانان از یکدیگر. ۲. شناخت آثار و تعالیم رسول خدا صلّى اللّه و علیه و اله و سلّم. ۳. بهرهگیرى از منافع اقتصادى حج، زیرا اگر هر کسى به آنچه که در اختیار دارد، اکتفا نماید، چرخ زندگى از حرکت مى ایستد و تبادل کالا و خدمات در میان اجتماعات مختلف، اساس زندگى است. ۴. تبادل اخبار و آگاهى ها؛ زیرا هر گروهى از نقطه اى در آنجا جمع شده و مى توانند یکدیگر را از نقاط قوت و ضعف خودآگاه سازند.
فریضه حج، بسان فریضۀ نماز از مسائل فراوانى برخوردار است و احاطه بر مسائل آن نیاز به تلاش پیوسته اى دارد. زراره مىگوید: به امام صادق علیه السّلام عرض کردم: فدایت شوم! چهل سال است دربارۀ حج از شما سؤال مى کنم، شما هم پاسخ مى دهید و هنوز مسائل آن به پایان نرسیده است. امام در پاسخ گفت: آیا خانه اى که پیش از آفرینش آدم، «مطاف ملائکه» بوده، مسائل آن مى تواند در مدت چهل سال به پایان برسد؟. (۲)
*آموزگاران امت در مسایل حج
از روایات زیادى استفاده مى شود که حضرت باقر علیه السّلام و فرزند عزیزش حضرت صادق علیه السّلام، آموزگاران امّت در مسائل حج بوده اند تا آنجا که ابو حنیفه مى گوید: «لَوْ لَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ مَا عَلِمَ النَّاسُ مَنَاسِکَ حَجِّهِم» (۳) اگر جعفربن محمد نبود، مردم مناسک حج خود را نمی دانستند.
صحیح مسلم که یکى از صحاح ششگانه اهل سنّت است، پیرامون اعمال عمره و حجّ، حدیثى از امام صادق علیه السّلام نقل مىکند حضرت در آن حدیث سرگذشت حج پیامبر صلّى اللّه و علیه و اله و سلّم را از آغاز حرکت از مدینه تا نزول آن حضرت به مکه و اعمالى که انجام داده به تفصیل یادآور مىشود. (۴) و اگر مسلمانان کار خود را در اعمال حج بر این حدیث که خاندان پیامبر از جدّ بزرگوارشان نقل کردهاند، استوار سازند، کمتر اختلافى رخ مىدهد.
در سال ۱۳۳۴ که ملک سعود مهمان دولت ایران بود، مرحوم آیت اللّه العظمى حاج آقا حسین بروجردى این حدیث را در پاسخ نامه اى که از طرف ملک ارسال شده بود، براى او فرستاد و همراه این حدیث نامه اى نوشت و در آن تلویحا یادآور شد که عمل به این حدیث، مایۀ نزدیکى مسلمانان به یکدیگر مى باشد.
یادآور مى شویم، مسائل حج به خودىِ خود مشکلاتى دارد، زیرا «حج» عملى است مرکّب از اجزاى مختلف در مکان هاى گوناگون که براى نوع حجاج که در طول عمر یک بار به این سفر مى روند با غرابت و سختى هاى مختلفى همراه است. از این جهت باید روحانیان کاروان ها، مسائل را با بیانى روشن و ساده مطرح کنند و از پیچیده گویى بپرهیزند و به ویژه از بازگویى برخى از فروع نادر که کمتر اتفاق مى افتد، خوددارى ورزند، مگر این که سؤال شود.
خداوند همگان را به اعمال نیک و پسندیده موفق گرداند و خلوص در عمل را به همگان عطا فرماید.
پاورقی:
(۱). علل الشرائع، ج۲، ص: ۷-۴۰۶.
(۲). وسائل الشیعه، ج ۸، باب ۱، از ابواب وجوب حج، حدیث ۱۲.
(۳). من لا یحضره الفقیه، ج ۲، ص ۵۱۹، کتاب حج، باب نوادر حج، شمارۀ ۳۱۱۳.
(۴). صحیح مسلم، ج ۴، باب حجه النبى، ص ۳۹- ۴۳.
منبع: مناسک حج و احکام عمره، آیت الله العظمی سبحانى
پنج اصل اساسى اسلامِ عملى
(پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه)_ به مناسبت فرارسیدن ماه ذی الحجه نوشتاری از حضرت آیت الله سبحانی از کتاب «مناسک حج و احکام عمره» را منتشر می کند.
فریضۀ حج، عملِ عبادى و از ارکان دین به شمار مى رود و در تمام عمر یک بار بر انسان واجب مى شود؛ وجوب حج از ضروریات دین و منکر آن مرتدّ و تارک آن مستحقّ عقاب و عذاب الهى است. کافى است که بدانیم اسلامِ عملى، بر پنج اصل اساسى استوار است: ۱. نماز، ۲. زکات، ۳. حج، ۴. صوم، ۵. ولایت.
به گزارش شفقنا به نقل از حوزه امام صادق علیه السّلام مى فرماید: زائران خانۀ خدا چه در حج و یا عمره مهمانان خدا هستند که اگر چیزى را درخواست کنند به آنان داده مى شود و اگر او را بخوانند اجابت مى کند. اگر دربارۀ کسى شفاعت کنند، شفاعت آنان پذیرفته مى شود و اگر چیزى از خدا نخواهند، خدا خود به آنان مى بخشد.
هدف از تشریع فریضه حج، دعوت به خضوع در برابر خداست و این مطلب با توجه به اعمال حج کاملاً روشن و هویدا است. عبادت و پرستش حق، و طرد پرستش غیر او، از نخستین اعمال آن گرفته تا آخرین عمل آن آشکار است و نیازى به تذکر ندارد بالأخص اگر این اعمال با دعاهاى مستحب و اذکارى که پیرامون آنها وارد شده است توأم گردد.
از مجموع این اعمال چنین نتیجه گرفته مى شود: حج، عبادت و پرستش حق است، در بهترین و زیباترین صورت ممکن؛ حج، خضوع در برابر خداى با عظمت است، در بهترین شکل؛ حج، تضرع و زارى به درگاه حق است، در عمیق ترین نوع آن؛ حج، عبادتى است که در آن همه نوع عناصر اظهار عبودیت و بندگى گرد آمده و خضوع، خشوع، تقوا، وارستگى از شهوات و بریدگى از دنیا، کاملاً در آن به چشم مىخورد.
*راز لباس احرام
زائران خانه خدا، با پوشیدن دو قطعه لباس، وارستگى خود را از مظاهر مادى به نمایش گذارده و چنین وانمود مى کنند که جز خدا، همه چیز حتى فرزند، خانواده و میهن، همه و همه را به دست فراموشى سپرده اند و چیزى که محیط فکر زائر خانه خدا را مشغول مى سازد، جز «لبیک گفتن به نداى خداى یگانه» چیزى دیگر نیست.
این مسأله با توجه به اعمال فریضه حج و اماکنى که این اعمال در آنجاها انجام مى گیرد و مواقفى که باید زائر در آنجا توقف کند، کاملاً واضح و روشن است؛ از این جهت باید حج را از بزرگترین اعمال عبادى و فرائض مذهبى شمرد.
*فلسفه حج
فلسفۀ حج تنها در خودسازى منحصر نمى شود، هر چند خود آن، از ارزش والایى برخوردار است. در انجام این فریضۀ الهى، آثار سازنده و مصالح اجتماعى و دینى فراوانى است که امام صادق علیه السّلام در سخنان خود بدان اشاره نموده است: «ْ فَجَعَلَ فِیهِ الِاجْتِمَاعَ مِنَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لِیَتَعَارَفُوا … وَ لِتُعْرَفَ آثَارُ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ تُعْرَفَ أَخْبَارُهُ وَ یُذْکَرَ وَ لَا یُنْسَى وَ لَوْ کَانَ کُلُّ قَوْمٍ إِنَّمَا یَتَّکِلُونَ عَلَى بِلَادِهِمْ وَ مَا فِیهَا هَلَکُوا وَ خَرِبَتِ الْبِلَادُ وَ سَقَطَ الْجَلَبُ وَ الْأَرْبَاحُ وَ عَمِیَتِ الْأَخْبَارُ وَ لَمْ یَقِفُوا عَلَى ذَلِکَ فَذَلِکَ عِلَّهُ الْحَجِ» (۱)
در سرزمین مکّه، اجتماعى از مردم مشرق و مغرب زمین پدید مى آید تا یکدیگر را بشناسند و با آثار رسول خدا صلّى اللّه و علیه و اله و سلّم (تعالیم و احادیث) آشنا شوند و اگر هر گروهى به آنچه خود داشتند، اکتفا مى کردند، نابود مىشدند و آبادى ها رو به ویرانى مى نهاد و تجارت و بازرگانى به تباهى مى گرایید. اخبار و گزارش ها به دست مردم نمى رسید.
امام در این حدیث به برخى از آثار ارزشمند حج اشاره مى کند که تنها به بیان رؤوس آنها اکتفا مى کنیم:
*آثار ارزشمند حج
۱. شناخت مسلمانان از یکدیگر. ۲. شناخت آثار و تعالیم رسول خدا صلّى اللّه و علیه و اله و سلّم. ۳. بهرهگیرى از منافع اقتصادى حج، زیرا اگر هر کسى به آنچه که در اختیار دارد، اکتفا نماید، چرخ زندگى از حرکت مى ایستد و تبادل کالا و خدمات در میان اجتماعات مختلف، اساس زندگى است. ۴. تبادل اخبار و آگاهى ها؛ زیرا هر گروهى از نقطه اى در آنجا جمع شده و مى توانند یکدیگر را از نقاط قوت و ضعف خودآگاه سازند.
فریضه حج، بسان فریضۀ نماز از مسائل فراوانى برخوردار است و احاطه بر مسائل آن نیاز به تلاش پیوسته اى دارد. زراره مىگوید: به امام صادق علیه السّلام عرض کردم: فدایت شوم! چهل سال است دربارۀ حج از شما سؤال مى کنم، شما هم پاسخ مى دهید و هنوز مسائل آن به پایان نرسیده است. امام در پاسخ گفت: آیا خانه اى که پیش از آفرینش آدم، «مطاف ملائکه» بوده، مسائل آن مى تواند در مدت چهل سال به پایان برسد؟. (۲)
*آموزگاران امت در مسایل حج
از روایات زیادى استفاده مى شود که حضرت باقر علیه السّلام و فرزند عزیزش حضرت صادق علیه السّلام، آموزگاران امّت در مسائل حج بوده اند تا آنجا که ابو حنیفه مى گوید: «لَوْ لَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ مَا عَلِمَ النَّاسُ مَنَاسِکَ حَجِّهِم» (۳) اگر جعفربن محمد نبود، مردم مناسک حج خود را نمی دانستند.
صحیح مسلم که یکى از صحاح ششگانه اهل سنّت است، پیرامون اعمال عمره و حجّ، حدیثى از امام صادق علیه السّلام نقل مىکند حضرت در آن حدیث سرگذشت حج پیامبر صلّى اللّه و علیه و اله و سلّم را از آغاز حرکت از مدینه تا نزول آن حضرت به مکه و اعمالى که انجام داده به تفصیل یادآور مىشود. (۴) و اگر مسلمانان کار خود را در اعمال حج بر این حدیث که خاندان پیامبر از جدّ بزرگوارشان نقل کردهاند، استوار سازند، کمتر اختلافى رخ مىدهد.
در سال ۱۳۳۴ که ملک سعود مهمان دولت ایران بود، مرحوم آیت اللّه العظمى حاج آقا حسین بروجردى این حدیث را در پاسخ نامه اى که از طرف ملک ارسال شده بود، براى او فرستاد و همراه این حدیث نامه اى نوشت و در آن تلویحا یادآور شد که عمل به این حدیث، مایۀ نزدیکى مسلمانان به یکدیگر مى باشد.
یادآور مى شویم، مسائل حج به خودىِ خود مشکلاتى دارد، زیرا «حج» عملى است مرکّب از اجزاى مختلف در مکان هاى گوناگون که براى نوع حجاج که در طول عمر یک بار به این سفر مى روند با غرابت و سختى هاى مختلفى همراه است. از این جهت باید روحانیان کاروان ها، مسائل را با بیانى روشن و ساده مطرح کنند و از پیچیده گویى بپرهیزند و به ویژه از بازگویى برخى از فروع نادر که کمتر اتفاق مى افتد، خوددارى ورزند، مگر این که سؤال شود.
خداوند همگان را به اعمال نیک و پسندیده موفق گرداند و خلوص در عمل را به همگان عطا فرماید.
پاورقی:
(۱). علل الشرائع، ج۲، ص: ۷-۴۰۶.
(۲). وسائل الشیعه، ج ۸، باب ۱، از ابواب وجوب حج، حدیث ۱۲.
(۳). من لا یحضره الفقیه، ج ۲، ص ۵۱۹، کتاب حج، باب نوادر حج، شمارۀ ۳۱۱۳.
(۴). صحیح مسلم، ج ۴، باب حجه النبى، ص ۳۹- ۴۳.
منبع: مناسک حج و احکام عمره، آیت الله العظمی سبحانى