اقتصاد۲۴- گردوغبار دو روز توفانی در واگذاری سهام «ایران خودرو» و «سایپا» کمکم فرو نشست و حالا تبعات کوتاهمدت و بلندمدت توقف ناگهانی نقلوانتقال بورسی این دو مجموعه، سوالهای متعددی بهجا گذاشته است؛ از جمله اینکه آیا فشارهای سیاسی یا اقتصادی خاصی پشت توقف واگذاری سهام تودلی وجود دارد؟ واگذاری سهام تودلی ایران خودرو و سایپا چه زمانی تعیین تکلیف میشود؟ و از همه مهمتر اینکه چه کسی پاسخگوی ضرر و زیان سهامداران ناشی از تصمیمات خلقالساعه و تعلیق یکباره نمادهای معاملاتی ایرانخودرو و سایپاست؟ برای یافتن جواب این سوالها باید به عقبتر بازگردیم؛ به ۱۷ سال پیش و زمانی که ابلاغ اصل ۴۴ قانون اساسی دولت را مکلف کرد سهام ایران خودرو و سایپا را در بورس عرضه کند تا این دو مجموعه خودروسازی از مدیریت و مالکیت دولتی خارج شده و به بخش خصوصی منتقل شود.
برخلاف نیت قانونگذاران، دولت به جای واگذاری سهام شرکتهای یاد شده به مردم و بخش خصوصی، عمده سهام ایران خودرو و سایپا را از طریق شرکتهای وابسته یا صوری خریداری کرد و از طریق ایجاد نظام چرخهای و خرید سهامهای موسوم به تودلی نزدیک دو دهه مانع واگذاری غولهای خودروسازی به بخش خصوصی شد، چراکه صاحبان سهام تودلی که عمدتا دولتی یا نزدیک به دولت بودند به سیاستها، پیشنهادات و افرادی که از سوی دولت دیکته شده بود، رای داده و ایران خودرو و سایپا را در سیطره مدیریت و مالکیت دولتها نگه میداشتند. زمستان سال گذشته و در پی حکم دیوان عدالت اداری مبنی بر سلب حق رای صاحبان سهام تودلی همچنین تصمیم شورای هماهنگی اقتصادی سران سه قوه بود که اعلام شد سهامهای تودلی ایرانخودرو و سایپا در بورس عرضه شده و با انتقال مدیریت این دو مجموعه به بخش خصوصی، آخرین گام خصوصیسازی خودروسازیها برداشته خواهد شد.
بهمن ماه پارسال هم کنسرسیومی از سهامداران ایران خودرو توانستند با کسب اکثریت سایتهای مدیریتی این مجموعه، مدیریت ایران خودرو را از دولت بگیرند، اما وضعیت سهامهای تودلی بیتغییر ماند تا اینکه در هفتههای اخیر و همزمان با زمزمه واگذاری سایپا به بخش خصوصی، اعلام شد سهامهای تودلی این دو مجموعه در بورس عرضه خواهد شد. صبح روز شنبه، چهارم خرداد، اما خریداران و متقاضیان سهام ایران خودرو و سایپا با انتشار خبر توقف ناگهانی واگذاری سهام ۲ شرکت بزرگ خودروساز در بورس غافلگیر شدند.