اقتصاد۲۴– روزگار بلوطهای زاگرس همینقدر خزان است، اما این قصه تلخ به تازگی شروع نشده است. خشکیدگی درختان بلوط در زاگرس، تخریبهای انسانی و از همه مهمتر گرفتاری میلیونها اصله بلوط به بلای آتشسوزی در این سالها کم بود که حالا خبر رسیده پروانه برگخوار سفید نیز به جان بلوطهای خسته افتادهاند.
عمق فاجعه اینجاست که از فروردین امسال تاکنون اما، شاهد وقوع خسارت ناشی از آفت پروانه سفید برگ بلوط خوار در نزدیک ۳۰ هزار هکتار از جنگلهای زاگرس بودهایم، به نحوی که ۲۲ هزار هکتار از جنگلهای کهگیلیویه و بویراحمد، ۶ هزار هکتار از جنگلهای استان فارس و ۱۵۰۰ هکتار از جنگلهای زاگرسی خوزستان بر اثر درگیری با آفت پروانه سفید برگخوار، خسارت دیدهاند. مساله این آفتهای زاگرسکش، اما در گفتوگوی «فراز» با «منوچهر رضابیگی»، دکترای حشرهشناسی کشاورزی و استاد دانشگاه بررسی شده است. گفت وگویی که ابعاد تازهای از این فاجعه، تبعات و راهکارهای احتمالی مقابله با آن را روشن خواهد کرد.
علل طغیان پروانه جوانهخوار بلوط و پروانه برگخوار سفید بلوط در جنگلهای بلوط زاگرس چیست؟
پروانه جوانهخوار بلوط و پروانه برگخوار سفید بلوط از آفاتی هستند که از دیرباز در جنگلهای بلوط کرمانشاه، ایلام، لرستان، کهگیلویه و بویراحمد، فارس، خوزستان و مناطق دیگر وجود داشتند. این آفات در سالهایی که میزان بارش سالیانه کم است و با خشکسالی رو به رو هستیم، طغیان میکنند. افزایش جمعیت و یا طغیانهای دورهای در زندگی بسیاری از آفات درختان جنگلی دیده میشود. در سالهایی که بارشهای بهاره زیاد است و رطوبت در جنگلهای این مناطق افزایش مییابد، عوامل بیمارگر حشرات همهگیر و باعث ایجاد تلفات در جمعیت لاروهای آنها میشوند و در نتیجه جمعیت آنها کاهش مییابد.
سابقه وجود این پروانهها مربوط به چه زمانی است؟
سابقه وجود این پروانهها مربوط به سال ۱۳۵۱ است و اولین بار از منطقه کرمانشاه گزارش شد. بعد از آن کمکم دامنه فعالیت این آفت به سمت قسمتهای جنوبی و استان فارس کشیده شد. البته در آن زمان حالت طغیانی نداشت و در دشت ارژن فارس در دهههای شصت و حدود دهه هفتاد تنها دو مورد طغیان گزارش شد، اما حال و با وجود تغییرات اقلیمی وضعیت رو به بحرانی شدن میرود.
یعنی در سالهای اخیر که با خشکسالی رو به رو هستیم باید شاهد افزایش جمعیت آنها باشیم. در صورت طغیان آنها چه باید کرد؟
معمولا در سالهای خشک و کم باران انتظار داریم که جمعیت این آفات افزایش یابد و در جنگلهای بلوط ایجاد خسارت کنند. پایش جمعیت این آفات و به کارگیری تمهیدات لازم برای کنترل این آفات در مناطقی که انتظار طغیان آنها میرود در مدیریت کنترل آنها بسیار موثر است.
پایش یعنی چه و عملیات پایش این آفات به عهده چه سازمانی است؟
پایش یعنی ردیابی و برآورد جمعیت آفاتی که انتظار افزایش جمعیت آنها میرود. پایش این آفات کمک میکند که به موقع در خصوص کاهش جمعیت آنها اقدام کنیم. عملیات پایش آفات جنگلی، عمدتا توسط کارشناسان حفاظت و حمایت ادارات منابع طبیعی و آبخیزداری صورت میگیرد. بهتر است کارشناسان این ادارات به ابزارهای پیشرفتهای مثل تلههای فرومونی، پهپادها برای تصویربرداری هوایی و سنجش از راه دور و سیستم GIS مجهز باشند تا بتوانند به صورت پیشرفتهای اطلاعات مربوط به تغییرات جمعیت این آفات را ثبت کنند.