اغلب کسانی که موانع توسعه صنعتی ایران را مورد مطالعه قرار دادهاند، بر این باورند؛ «تا زمانی که راهبردی جامع برای تکمیل و تحول زنجیره ارزش در صنعت پیشران پتروشیمی یافت نشود، گره کور توسعه نیافتگی این صنعت گشوده نخواهد شد». به گفته این محققان، امروز، بزرگترین مزیت نسبی و عامل برتری رقیبان منطقهای ایران در این میدان رقابت به همین حلقه مفقوده زنجیره ارزش برمیگردد.
روایتگران تاریخ پرفراز و نشیب صنعت پتروشیمی به خاطر میآورند که؛ درست در روزهایی که برخی کارگزاران امور در مجالس و دولتهای گذشته سرگرم جراحی پیکر صنعت پتروشیمی و بذل و بخشش آن به نهادها و نمایندگان مدعی و طلبکار بودند، در خاوردور و خاورمیانه، رقیبان سعودی و چینی ایران، در سایه جذب سرمایهگذاران بزرگ جهانی، شالوده یک الگوی جدید توسعه صنعتی را میافکندند که پایه و اساس آن نه بر تغذیه از ذخایر انرژی کشور بلکه بر نوآوری و ارزش آفرینی از مسیر فناوری استوار است.
تصور کنید از دل تصمیمات مصلحتجویانه و تصویب فلهای مجوزهای احداث پتروشیمی، دهها واحد و مجتمع صنعتی در اقصا نقاط ایران سربرآوردند که در گذر زمان، بسیاری از آنها به جای سودآوری و پیشبرد چرخ توسعه صنعت کشور به عاملتان، اوره و آمونیاک میپردازند.
در گزارش رضا پدیدار، کارشناس انرژی به مصداق جالبی اشاره شده است؛ « کرهجنوبی با وجود آنکه مواد و مصالح اولیه فعالیت صنایع پتروشیمی خود را از ایران تهیه میکرد، امروز بیش از ۲۴۵ نوع محصول مواد پتروشیمی تولید و عرضه میکند».
با این توصیف، میتوان به روشنی علت گسیل موج سرمایهگذاری بازارگردانان پتروشیمی به سمت توسعه و تحول در زنجیره ارزش را دریافت: کما اینکه عربستان به عنوان یکی از مدعیان و رقبای منطقهای ایران وعده داده، با تزریق دهها میلیارد دلار در حوزه فناوری و ارزشآفرینی ، سهم این صنعت را در سبد اقتصاد کشور از 16درصد به 50 درصد در سال 2030 برساند.