سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی نشان داد، میتوان مقتدر، اما مهربان بود. میتوان محبوب و در عین حال مسئول بود. میتوان فرمانده و، اما پدر بود؛ و این دقیقاً همان الگویی است که ریشه در سیره امیرالمؤمنین (ع) دارد؛ الگویی که اگر در خانواده، مدرسه و جامعه احیا شود، بسیاری از بحرانهای تربیتی و هویتی کاهش خواهد یافت
جوان آنلاین: پدربودن، در منطق علوی، صرفاً یک نسبت خونی نیست؛ مسئولیتی است که از خانه آغاز میشود و تا متن جامعه امتداد مییابد. حجتالاسلاموالمسلمین ابراهیم بهاری، مدرس حوزه علمیه و استاد فلسفه، اخلاق و حکمت، در گفتوگو با «جوان»، با بازخوانی سیره پدرانه امیرالمؤمنین علی (ع)، این الگو را در امتداد تاریخ تا شخصیت معاصر سردار شهید حاج قاسم سلیمانی دنبال میکند؛ الگویی که در آن «اقتدار» با «محبت»، «عدالت» با «عاطفه» و «پدر بودن» با «مسئولیت اجتماعی» پیوند خورده است.
مهمترین شاخصه پدرانه امیرالمؤمنین (ع) که امروز کمتر به آن توجه شده چیست؟
در منطق اسلام، پدربودن از سالها پیش از تولد فرزند آغاز میشود. پیامبر فرمودند: اولادتان را پیش از ازدواج تربیت کنید. یعنی لقمه، باور، اخلاق و شاکلهای که انسان با آن زندگی میکند، نسل آینده را میسازد.
امیرالمؤمنین (ع) خود محصول چنین تربیتی است؛ تربیتی که مستقیماً زیر نظر پیامبر اکرم (ص) شکل گرفت. علی (ع) از کودکی در خانه پیامبر پرورش یافت و این تربیت، نه صرفاً آموزشی، بلکه وجودی و شخصیتی بود. در آیات آغازین سوره «الرحمن» طبق برخی تفاسیر، «علمالقرآن» مقدم بر «خلقالانسان» آمده تا نشان دهد ابزار تربیت، پیش از ظهور شخصیت انسانی فراهم میشود و این ابزار، در مورد امیرالمؤمنین (ع)، مستقیماً به دست رسول خدا سپرده شد.
چگونه میتوان اقتدار تربیتی حضرت علی (ع) را بدون خشونت در خانواده امروز بازتولید کرد؟
الگوی اقتدار، عاملانه باید باشد، اقتداری که نه با تحکم، بلکه با عمل شکل میگیرد.
بزرگترین اقتدار تربیتی پدر این است که خودش عامل باشد. علی (ع) هرگز چیزی را از فرزندانش نخواست که خودش به آن پایبند نباشد. او نمونهای روشن از این اقتدار را در رابطه امیرالمؤمنین (ع) با حضرت زهرا (س) میداند؛ آنجا که حضرت میفرماید:
«به خدا سوگند، در مدتی که فاطمه در خانه من بود، هرگز او را خشمگین نکردم و او نیز مرا.»
آرامش رابطه والدین، خود بزرگترین پشتوانه اقتدار پدرانه در تربیت فرزندان است؛ خانوادهای که در آن تنش نیست، نیاز به خشونت تربیتی هم ندارد.
سیره علوی چه تعریفی از «پدر بودن» ارائه میدهد؟
در نگاه امیرالمؤمنین (ع)، پدر بودن با «ادب» معنا میشود. حضرت امیر (ع) میفرماید: هیچ ارثی برای فرزند، برتر از ادب نیست.
علی (ع) به فرزندانش صرفاً «دانش» نیاموخت، بلکه اخلاق قرآن را در جان آنها نشاند. قرآن در مکتب علوی، نه متن خواندنی، بلکه منش زیستنی است.
تلاوت قرآن یعنی بخوانی، بفهمی و عمل کنی؛ اینگونه قرآن را به فرزندانش آموخت. ثمره این تربیت، تربیت فرزندانی است که حتی آنان که معصوم نیستند، در قله اخلاق و وفاداری قرار میگیرند؛ تا جایی که عباس بن علی (ع) و زینب کبری (س) عملاً در مرز عصمت تعریف میشوند.