روز اول اردیبهشتماه با نام سعدی و بزرگداشت این شاعر گره خورده است. مریم محمدخانی در کتاب «سعدی» که در مجموعه «سی شعر» انتشارات شهر قلم منتشر شده مینویسد: دوباره میخواهیم در زمان سفر کنیم. میخواهیم به نزدیک دویست سال پیش برویم. زمانی که کودکان به مکتبخانه میروند، دور هم حلقه میزنند، کتابهای مختلف میخوانند، متنهایی را حفظ و تکرار میکنند. گلستان سعدی در مکتبخانهها کتاب ارزشمندی است. هم یادگار گذشتگان است و باعث ایجاد پیوند با ادبیات فارسی و فرهنگ ایرانی- اسلامی میشود و هم توصیههایی دارد که برای کودکان مفید است. خیلیها فکر میکنند گلستان، چون در مکتبخانهها خوانده میشود، کتاب کودکان است؛ اما وقتی از کودکی و جوانی فاصله میگیرند، دوباره به خواندن گلستان و لذت بردن از قدرت سعدی در استفاده از زبان فارسی و داستانگویی برمیگردند.
در دوره مشروطهخواهی شرایط تغییر میکند. گروهی از تجددخواهان مثل میرزاآقاخان کرمانی و فتحعلی آخوندزاده در آستانه مشروطه میخواهند برای ایجاد تغییر، ردپاهای گذشته را پاک کنند. آنها از سعدی خوششان نمیآید؛ چون فکر میکنند سعدی نصیحتگوی است، افکاری قدیمی دارد که برای ایرانِ جدید مناسب نیست. به نظر آنها دیگر دوره پادشاهی هفتصدساله سعدی و گلستانش بر ادبیات فارسی کافی است. دامنه اعتراض به آثار سعدی گسترده میشود، حتی برخی شاعران معروف معاصر مثل نیما یوشیج در ارزش شعری آثار سعدی شک میکنند و میگویند مهارت سعدی فقط در بهنظم کشیدن کلمات است.