«آیا میتوان پیشبینی كرد كه چه كودكان یا نوجوانانی در سنین بالاتر با احتمال بیشتری ممكن است درگیر بیماری اعتیاد شوند؟»
آیا اگر یكی از ویژگیهای رفتاری یا تفكری این فرد در دورانی از زندگیاش اصلاح میشد، ابتلا به این بیماری شدید قابلپیشگیری بود؟ آیا میشد با ارائه آموزشهایی یا انجام مداخلههایی، تغییراتی در فرد ایجاد كرد به صورتی كه اكنون با بیماری اعتیاد در او مواجه نمیشدیم؟
متاسفانه یا خوشبختانه میتوانم به طور قاطع بگویم كه پس از مدتی مصاحبه و كار با هر یك از این بیماران متوجه میشوم كه جواب این سوالها در بسیاری از موارد «بله» بوده است! این جواب میتواند برای خانوادههایی كه بیماری در میان خود دارند «دردناك» و برای خانوادههای دیگر «امیدبخش» باشد.
بخشی از این ویژگیهای اصلاحپذیر، درونی هستند یعنی جزئی از ویژگیهای رفتاری یا تفكری فرزند ما و برخی دیگر از این ویژگیها، تحتتاثیر محیط بیرونی افراد هستند.
در ادامه به 10 ویژگی فردی كه میتوانند فرزندان را مستعد بیماری اعتیاد كنند اشاره میكنیم:
فقط میگوید: «حالم بد است» یا «اعصابم خرُد است» یا «حال خوبی ندارم»، اما اینكه این حال گرفته ناشی از خستگی، احساس خجالت، طردشدن از جمع دوستان، حسادت به داشتههای دیگران، حس نفرت، احساس گناه، شرمندگی یا احساس حقارت است برای او مشخص و روشن نیست. اصطلاحا ما میگوییم این فرد دچار «كوری عاطفی» است یعنی نمیتواند بین احساسات منفی خود تفكیكی قائل شود یا آنها را به خوبی «ببیند». بعضی از افراد نیز دچار «بیسوادی عاطفی» هستند، یعنی نمیتوانند برای بیان اینكه چه احساسی در درون خود دارند واژگان مناسبی پیدا كنند.
یعنی انگار تنبیهها به یاد او نمیمانند، اما اگر جایی تشویق شود یا جایزهای به او داده شود، انگار تا ابد یادش میماند. اگر از رفتن به مسافرتی تفریحی یا رستورانی برای غذا خوردن، لذت ببرد و خوشش بیاید حتما اصرار میكند تا این تفریح تكرار شود اما اگر در جایی چیزی ببازد یا تنبیه شود.
این باخت یا تنبیه تاثیر چندانی در رفتار او نمیگذارد. این وابستگی به پاداشهای بیرونی تا حدی است كه تقریبا هیچ كاری كه در آن سود یا پاداش بیرونی واضحی وجود نداشته باشد توسط فرزند من انجام نمیشود.
هیچگاه به طور عمیق به یك مساله فكر نمیكند و ساعتها با آن درگیر نمیشود و تحلیل لایههای درونی رفتار آدمهای دیگر برای او سخت است. از انجام كارهایی كه نیاز به پشتكار، ممارست و تمركز برای مدتی نسبتا طولانی دارد ناتوان است.
برایش مشكل است حرفی را در دهان خود نگه دارد و با دیگران راجع به آن صحبت نكند. به سختی میتواند از تفریحهای خود در ایام امتحانات برای رسیدن به درسهای خود كوتاه بیاید. بلندشدن از پای برنامههای تلویزیونی برایش سخت است و گاه شبها به جای اینكه برای خواب به بستر برود همان پای تلویزیون خوابش میبرد.
9. تاثیرپذیری بالا از همسالان: فرزندم زیاد تحتتاثیر دوستان و اطرافیان خود است. نظری كه دیگران برایش طرح میكنند به راحتی میپذیرد. به سرعت با جمع همراه میشود.
اگر جمع دوستان به كاری مشغول شوند كه او حتی با آن كار مخالف است، مخالفت خود را ابراز نمیكند. نظر دوستانش برایش حُجت است. خیلی به نظر دوستانش راجع به رفتارها و تیپ و ظاهرش اهمیت میدهد.