اقتصاد۲۴- در جهان دو گونه یوزپلنگ وجود دارد؛ یک گونه آسیایی و دیگری گونه آفریقایی است. گونه آفریقایی یوزپلنگ در شمال این قاره پهناور منقرض شده و حضور آن در حال حاضر فقط محدود به جنوب این قاره شده است. نسل یوز آسیایی که زمانی در گستره وسیعی از غرب این قاره از سوریه و عربستان تا هندوستان و ترکمنستان پراکنده بود، از ۲۰ سال پیش جز در ایران منقرض شده است. در حال حاضر زیستگاه یوزپلنگ آسیایی فقط به ایران که از ۴۸ سال پیش برنامه حفاظتی خود را برای نگهداری نسل این حیوان آغاز کرده، محدود میشود، به همین دلیل است که امروزه به یوز آسیایی، یوز ایرانی نیز گفته میشود.
به گفته مرتضی پورمیرزای – مدیر عامل انجمن یوزپلنگ ایرانی – براساس آخرین آمار مربوط به یوزهای بالغ و جدا از مادر، در سه سال اخیر تعداد این یوزها به ۱۲ فرد میرسد همچنین مدتی بعد نیز یکی از یوزها که چند وقتی مشاهده نشده بود، شناسایی شد و این تعداد به ۱۳ فرد رسید. در این مدت از میان تولههای متولد شده، استقلال و یا مرگ شش توله به اثبات نرسیده بنابراین همچنان ممکن است به آمار افزوده شود. امکان دارد یوزهای بیشتری خارج از مناطق حفاظت شده و دید دوربینهای ما وجود داشته باشند. این یوزهایی که وضعیت آنها گزارش شده در مناطق حفاظت شده دیده شدهاند و یوزهایی در خارج از زیستگاه دیده میشوند با تصویربرداری دقیقی گزارش نمیشوند؛ لذا نمیتوانیم آنها را با دقت با شناسنامه یوزهای خود مطابقت دهیم.
پورمیرزای اظهار میکند: احتمال دارد یوزهایی خارج از محدوده شناسایی ما وجود داشته باشند، اما عدد بزرگی نیستند. شناسنامهها بر اساس مشاهدات محیط بانها و با استفاده از بهترین دوربینها تهیه شدهاند. در مکانهای دیگر که دوربینی وجود ندارد، طعمه کمتر و شرایط زندگی برای یوز نامناسبتر است، اما بهطور قطع تعدادی نیز در همین شرایط وجود خواهند داشت. با توجه به یوزهای گزارش نشده، سخت است که عدد دقیقی برای جمعیت یوزها اعلام کنیم. میتوان گفت که براساس سرشماری سال ۱۴۰۰، جمعیت فعلی یوزها کمتر از ۳۰ فرد است و طبق آخرین مقاله علمی منتشر شده این عدد کمتر از ۴۰ فرد اعلام شده است. در مناطقی مثل توران با دادههای قبلی کاهش جمعیت نداشتهایم، اما در خراسان شمالی کاهش جمعیت یوزها گزارش شده است.
پورمیرزای اضافه میکند: در سال ۱۴۰۰ نیز یک یوز در تصویر برداری غرب میاندشت در خراسان شمالی دیده شد که قابل شناسایی نبود. در زیستگاههای جنوبی نیز کاهش جمعیت مشاهده شده است. در استان خراسان جنوبی از سال ۹۳ هیچ یوز جدیدی شناسایی نشده است. اوضاع در کرمان نیز به همین شکل است. بهطور کلی شواهد کاهش جمعیت یوز را تایید میکنند.