۱۴۰۳/۰۱/۱۹ ۱۳:۵۷
پرسش:
وجه اشتراک امامیه و اسماعیلیه در چه اموری است که اسماعیلیه را همچون امامیه از شیعیان میدانند؟ همچنین تفاوتهای آنها در چه اموری است که سبب شده اسماعیلیه از امامیه متمایز شوند؟
پاسخ:
دو مذهب امامیه و اسماعیلیه، از مذاهب شیعی هستند که علی رغم اشتراکات بسیار تفاوتهایی نیز با هم دارند. یکی از موضوعات مهم که امامیه و اسماعیلیه در آن زمینه، اشتراکات بسیار دارند، موضوع «امامت» است. با این حال این دو مذهب در برخی از مباحث مرتبط با امامت اختلاف نظر داشته و همین اختلافات منجر به اختلافات دیگر در زمینههای اعتقادی و فقهی شده است. با توجه به آنکه بررسی همه این اشتراکات و اختلافات در این مجال نمیگنجد، در ادامه، به بررسی مهمترین اشتراکات و اختلافات پیرامون موضوع امامت میپردازیم:
نکته اول:
امامیه و اسماعیلیه در بسیاری از مسائل امامت هم رأی بوده و اشتراکات فراوانی در آموزههای هر دو مذهب دیده میشود که به طور خلاصه به آنها اشاره میکنیم:
ـ ضرورت وجود امام: هر دو مذهب عقیده دارند وجود امام ضرورت داشته و زمین هیچ گاه از حجت و هادی خالی نمیماند. (1)
ـ امامت جزء اصول دین: امامبه امامت که مسئولیت تعلیم نطق به ناطق و حفظ و نگهداری و تربیت او را به عهده دارد.
2 ـ امام اساس (وصی): جانشین رسول و یاور ناطق در انجام نشر رسالت.
3 ـ امام متم: هفتمین و آخرین امام در هر دور امامت است که رسالت را به پایان میبرد.
4 ـ امام مستقر: صاحب نص و حق در امر امامت و ارث گذاشتن.
5 ـ امام مستودع: صاحب نص و حق در امامت نبوده و در شرایط اضطراری مسئولیت امامت را بر عهده میگیرد.
6 ـ امام قائم بالقوه: در ذات خود ناقص بوده و نیاز به کسی دارد او را از قوه به فعل رساند.
7 ـ امام قائم بالفعل: او در ذات و فعل تام و کامل است. (24)
امامیه، امامان را دارای مراتب و کارکردهای متفاوت نمیداند؛ بلکه بر این باور است که امامت در همه آنها به شکل یکسان وجود دارد و همگان در امر امامت، وظایف و رسالتهای مشترکی دارند؛ اگرچه متناسب با زمانه و زمینه، آنچه از آنها صادر میشود، گاهی به ظاهر متفاوت است. (25)