
میرزا کوچک خان علاوه بر این که با استبداد داخلی مبارزه میکرد، با قوای بیگانه نیز سر ناسازگاری داشت.
این دو مراسله – یعنی مراسله دولت با میرزا – که بغض میرزا کوچک را نسبت به سیاست انگلستان می رساند، فوق العاده قابل ملاحظه و از لحاظ سیاسی شایان کمال توجه است. این دو مراسله دو سه هفته بعد از انتشار قرارداد، مبادله شد. آن نامهها بدین قرار است:
