وامهای خرد و BNPL دو شیوه مختلف از ایجاد بدهی است که طرفداران آن معتقدند در شرایط تورمی، استفاده از آنها میتواند به سود مصرفکننده باشد. در BNPL، مصرفکننده کالا یا خدمتی را خریداری میکند و متعهد میشود هزینه آن را در آینده بپردازد. مشابه این سیستم پرداخت را امروزه در اپلیکیشنهای اسنپ و تپسی با نام «پرداخت اعتباری» میبینیم. مخالفان این شیوه پرداخت از بروز یک بحران بدهی در پی گسترش استفاده از BNPL و ورشکست شدن کسبوکارها و مصرفکنندهها ابراز نگرانی میکنند.
به گزارش پیوست، در دو سال ابتدایی شیوع کرونا، یعنی سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱، استفاده از روش پرداخت BNPL در جهان ۴۰۰ درصد افزایش پیدا کرد. بر اساس گزارشی که وبسایت Statista منتشر کرده است، پیشبینی میشود ارزش این نوع تراکنش تا سال ۲۰۲۶ به ۴۵۰ میلیارد دلار برسد. در ایران نیز سیستمهای پرداخت اعتباری و وامهای خردی که بدون نیاز به ضامن و عمدتاً از سوی نئوبانکها پرداخت میشود، به تازگی پرطرفدار شده است. نبود سیستم یکپارچه اعتبارسنجی و افزایش نرخ تورم و به دنبال آن استقبال مردم از شیوه پرداخت BNPL و دریافت تسهیلات خرد، احتمال ورشکستگی بانکها و بدهکاری کسبوکارها را پررنگ کرده است.
محمد ارباب افضلی، پژوهشگر پژوهشکده پولی و بانکی، در گفتوگو با پیوست میگوید: وامدهی خرد یکی از لاینهای بیزینس بانکی است که در تمام دنیا بخش قابل توجهی از خدمات بانکی را به خود اختصاص میدهد. در ساختار سنتی، تسهیلات خرد بانکها در اولویت پایینتری نسبت به فعالیتهایی که انجام میدهند قرار داشته است. با توجه به ساختار تقریباً دولتی بانکها در ایران، عموماً تسهیلاتی که داده میشده کلان بوده و تسهیلات خرد در مرتبه بعدی قرار میگیرد.