هدف دولت با اجرای پروژههای ذخیرهسازی و تشویق صنایع به سرمایهگذاری در ذخیرهسازی گاز طبیعی خود، بهینهسازی مصرف گاز، جبران ناترازی و تضمین عرضه پایدار در دورههای اوج تقاضاست. با این حال، با وجود تلاشهای دولت، صنایع تمایلی به سرمایهگذاری در زیرساختهای ذخیرهسازی گاز نداشتند و همین امر آنها را مقصر اصلی قطعی گاز و زیانهای اقتصادی متعاقب آن میکند
جوان آنلاین: به تازگی دو خبر در حوزه هوش مصنوعی منتشر شده است. اول اینکه به دستور رئیسجمهور، معاون علمی و فناوری ریاست جمهوری مأمور تشکیل «شورای ملی راهبری و مرکز ملی هوش مصنوعی» شده است و این نشان میدهد که بحث راهبردی در این حوزه در حال شکلگیری است. از سوی دیگر رئیسی به عنوان رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی ماده واحده «نهاییسازی و تصویب سند ملی هوش مصنوعی جمهوری اسلامی ایران» را که در شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است، برای اجرا ابلاغ کرد. درباره این دو اتفاق مهم در حوزه هوش مصنوعی با «داوود ادیب» رئیس هیئت مدیره انجمن صنفی کارفرمایی هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال ایران گفتگو کردهایم..
تشکیل شورای ملی راهبری و مرکز ملی هوش مصنوعی به ریاست معاون علمی و فناوری ریاست جمهوری را چگونه ارزیابی میکنید.
ابتدا باید بگویم که اصولاً باید فناوریهای نوظهور مانند هوش مصنوعی در برنامه هفتم به جد و منطبق بر تحولات روز جهان، مد نظر دولتمردان قرار میگرفت و با الگوگیری از کشورهای توسعه یافته، برنامههای راهبردی و براساس آن برنامههای عملیاتی تدوین میشد. متخصصان حوزه و تشکلهای حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات پیشتر و به کرات موضوع تأسیس وزارت هوش مصنوعی را مطرح کردهاند و برنامه توسعه هفتم مناسبترین محمل برای این ضرورت و موضوعات مرتبط با آن بود. این یک واقعیت است که در آینده بسیار نزدیک هوش مصنوعی، اصلیترین عامل توسعه خواهد بود و نپذیرفتن آن، بسترساز حذف کشورها در رقابتهای جهانی خواهد شد. اینکه تشکیل شورای ملی راهبری و مرکز ملی هوش مصنوعی به ریاست معاون علمی و فناوری رئیسجمهور تا چه میزان موفق باشد یا نه، بیشتر به نحوه برنامهریزی و اجرا مربوط میشود تا شکلگیری. یکی از مشکلاتی که در کشور همواره با آن روبهرو بودهایم تصدیگری بخشهای دولتی بوده است. حاکمیت برای این موضوع اصولاً باید از تشکلهای بخش خصوصی استفاده کند و طویل و عریض کردن ساختارهای بوروکراتیک دولتی همان طور که در اقدامات دیگر مشابه هم عارضهیابی شده است، به نظر میرسد کارا و مفید نبوده و تجربههای تلخ شوراها و مراکز ملی دیگر را تکرار خواهد کرد.
یکی از اهداف این شورا ایجاد هماهنگی و همافزایی دستگاههای ذیربط و کنشگران پیشران در حوزه هوش مصنوعی است این هماهنگی و هم افزایی چگونه میتواند شکل بگیرد؛ و برای ایجاد هم افزایی چه پیش نیازهایی لازم است؟
برای پاسخ به این سؤال ضروری است که دستگاههای ذیربط، کنشگران پیشرو را به درستی تعربف و در همین مرحله شناسایی کنند. اگر سیاستهای پیشین حوزه فاوا را در برنامههای پنجم و ششم بازنگری کنیم، میبینیم که سیاستهای کلی برنامه پنجم توسعه در بخش امور فناوری اطلاعات و ارتباطات، وزارت ارتباطات را مؤظف به اجرای مواردی مانند حمایت از فعالیتهای تحقیق و توسعه بخش غیردولتی در صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات، حمایت از توسعه صادرات نرم افزار در چارچوب سند راهبردی صادرات غیرنفتی با توجه به مزیتهای رقابتی کشور، ایجاد زیرساختهای فنی لازم برای به اشتراکگذاری منابع نرم افزاری و سخت افزاری روی بستر شبکه ملی اطلاعات برای استفاده عمومی و خصوصی مطابق پروتکلهای تعریف شده، کرده بود. در این موارد هم دیده میشود تحقیق و توسعه بخش غیردولتی در صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه در برنامههای پنجم و ششم مد نظر قرارگرفته است. ولی باید دید آیا موارد ذکر شده از سوی نهاد متولی تحقق یافته است یا خیر؟ و آمار در این زمینه چه میگوید؟ در سیاستهای کلی برنامه ششم توسعه قرار بود جایگاه برتر منطقه در توسعه دولت الکترونیک در بستر شبکه ملی اطلاعات را کسب کنیم. از موقعیت ممتاز کشور با هدف تبدیل ایران به مرکز ترافیکی ارتباطات و اطلاعات منطقه و گسترش حضور در بازارهای بینالمللی بهره بگیریم. در هدفمندی در تعاملات بینالمللی فضای مجازی و افزایش سهم سرمایهگذاری زیرساختی در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات تا رسیدن به سطح کشورهای برتر منطقه حضور مؤثر داشته باشیم. بررسیها نشان میدهد در این موارد موفق عمل نکردهایم. بنابر این قبل از سپردن این مأموریت به معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری یا هر نهاد دیگر، باید عدم موفقیت و عدم حصول مأموریتهای پیشین مورد بررسی مرکز پژوهشهای مجلس با هر نهاد مرتبط دیگری قرارگرفته و گزارشات آن ارائه شود.
آخرین گزارشات شاخصهای GII (شاخصهای جهانی نوآوری) مبین این موضوع است که در بیشتر برنامههای مد نظر نه تنها نتایج مثبتی نداشتهایم بلکه در بیشتر شاخصها با عقبگرد روبهرو بودهایم و طبیعتاً امروز ضمن عارضهیابی و عدم تکرار اتفاقات گذشته باید از هم فکری متخصصان دلسوز این حوزه استفاده کرد و به این امر دقت کرد که تصمیمگیری مشابه آن چه که در گذشته انجام پذیرفته است، اثر بخش نخواهد بود. یکی از مواردی که در مأموریت اشاره شده، ایجاد زنجیره کامل و پایدار چرخه ایده تا ثروت (بازار) در هوش مصنوعی است. این چرخه چگونه عملیاتی میشود. اصولاً ایجاد زنجیره کامل و پایدار چرخه ایده تا ثروت و به نوعی بازار در هوش مصنوعی تقریباً مشابه سایر تکنولوژیهای جدید و فناوریهای نوین است و یک اصل وجود دارد و آن اینکه اگر چرخه ایده تا تولید و بازار به خوبی شکل نگیرد در واقع چرخه ایده به ثروت از بین میرود و منجربه نابودی اقتصاد دانش بنیان در هر حوزهای خواهد شد. ما مشکلات فراوانی را در حوزههای مختلف از جمله دریافت مجوزها، قراردادهای یک طرفه بخش خصوصی با سازمانهای دولتی، امور گمرکی، مالیات، تأمین اجتماعی، بانک مرکزی، عدم دریافت مطالبات معوقه، افزایش نرخ ارزهای خارجی و … داریم که نه تنها در سالهای اخیر مرتفع نشده، بلکه حادتر هم شده و روز به روز فضای فعالیتهای اقتصادی و کسب و کار را بر فعالان اقتصادی تنگتر کرده است.
در طول چهار دهه گذشته میانگین رشد اقتصادی ۸/۲ درصد، در ۲۰ سال گذشته میانگین رشد اقتصادی ۸/۱ درصد و در طول ۱۰ سال گذشته رشد اقتصادی نزدیک به صفر بوده است. پیشبینی میانگین رشد اقتصادی هشتدرصدی در پنج سال آینده در برنامه هفتم موضوع تأمل برانگیزی است. سؤال این است که در شرایطی که مشکلات صنعت و فعالان اقتصادی آنچنان پیچیده و سخت و مشابه امروز نبوده است، رشد اقتصادی در حد صفر درصد بوده است و در شرایطی که هر روز با بسته شدن دهها بنگاه اقتصادی روبهرو هستیم، در طول پنج ساله آینده چگونه میتوان تصور کرد که میانگین رشد اقتصادیمان هشتدرصد شود و به تعبیر دیگر، زنجیره کامل و پایدار چرخه ایده تا ثروت (بازار) در فناوریهای نوین و از جمله هوش مصنوعی برای کشورمان فراهم شود. برای نیل به این موضوع ضروری است که دولتمردان باید با نگاهی نو و با دوری از سیاستهای ناهماهنگ با اقتصاد و همگام با تحولات روز جهان، نسبت به برداشتن گامهایی اساسی و مؤثر با صاحب نظران، فرهیختگان و کارآفرینان برتر کشور اقدام و نسبت به رفع موانع تولید در گام نخست و سپس در رفع موانع صادرات محصولات فناورانه گام بردارند.
استفاده از فرصت جهشی هوش مصنوعی برای پیشرفت اقتصادی کشور یکی دیگر از اهداف است برای رسیدن به این هدف چه اقدامهایی باید صورت بگیرد؟
امروز در آستانه انقلاب هوش مصنوعی هستیم، اینکه برخی از پژوهشگران تحول تاریخ را به چهار دوره یعنی دوران باستان، دوران قرون وسطی، دوران روشنگری و اینک دوران هوش مصنوعی تقسیم کردهاند، تقسیمبندی هوشیارانهای است. همان طور که انقلاب صنعتی پنجم جریانسازی میکند تا چند سال آینده با مگادائمی با عنوان تکثیر و تربیت ابَرانسانها روبهرو خواهیم بود. اینک که برنامه هفتم در مراحل اجراست، جدای از نتایجی که در برنامههای پنجم و ششم توسعه در بخش فناوری اطلاعات و ارتباطات داشتهایم، امیدواریم که فناوریهای نوظهور نظیرهوش مصنوعی در برنامه هفتم مورد حمایت دولتمردان قرارگرفته و برای اجرایی شدن جهش هوش مصنوعی تأسیس وزارت هوش مصنوعی و همچنین دانشگاههای هوش مصنوعی در برنامههای آتی و نزدیک دولت قرارگیرد. ما باید بپذیریم که در آینده بسیار نزدیک، هوش مصنوعی، اصلیترین عامل توسعه خواهد بود و عدم پذیرش آن، باعث انزوا و بسترساز حذف کشورها در رقابتهای جهانی خواهد بود. اکثر اندیشمندان مرتبط با هوش مصنوعی و صاحبنظران حوزههای جدید مرتبط با فناوریهای لبه تکنولوژی به این موضوع معتقدند که در سالهای پیشرو، تغییراتی اساسی و بنیادی در دکترین جدید در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات صورت خواهد پذیرفت و عصر پیشرو را که مقارن با عصر حکمرانی داده و هـوش مصنوعــی است را به اساسیترین دوره گذار در تاریخ بشری تبدیل خواهد کرد.