تجربه ایران نشان داد که مکانیزم تحریمهای آمریکا اثر قانعکننده خود را از دست داده و قادر به تغییر رفتار ایران نبوده و به طور ناخواسته، تعادل قدرت جهانی را به زیان آمریکا و شرکایش بازمهندسی میکند.
جوان آنلاین: نشریه «مدرن دیپلماسی» در تحلیلی که به وارونگی کارکرد رژیم تحریمها اختصاص داشت، نوشت: در سالهای اخیر، رژیم تحریمهایی که ایالاتمتحده و متحدانش بر ایران و چند کشور دیگر تحمیل کردهاند، فراتر از نقش اصلی خود به عنوان یک محدودیت اقتصادی صرف رفته است. این رژیم به یک ستون مرکزی در کتاب بازی «دیپلماسی اجباری» آمریکا تبدیل شده است. ایده این بود که نظم غربی را تقویت کرده و رفتار بازیگران مشکلساز را اصلاح کند. اما تجربه ایران نشان میدهد که این مکانیزم نهتنها اثر قانعکننده خود را از دست داده است؛ بلکه به طور ناخواسته تعادل قدرت جهانی را به زیان آمریکا و شرکایش بازمهندسی میکند. واضحترین نشانه این تغییر، رابطه در حال تحول ایران و چین است، پیوندی که مستقیماً از فشار غرب تغذیه میشود و اکنون سنگبنای نظم نوظهور پساغرب است.
از دیدگاه واشنگتن، تحریمها پاسخ به رفتار تهران بودند: قطع دسترسی ایران به سیستم مالی جهانی، محدود کردن صادرات نفت، مسدودکردن داراییها و ممنوعیت کامل همکاریهای صنعتی و نظامی. طبق گزارش خدمات تحقیقاتی کنگره آمریکا، این شدیدترین رژیم تحریمی است که طی چهار دهه بر هر کشوری اعمال شده است و هدف آن فراتر از اقتصاد است و به قلب دستگاه امنیتی ایران ضربه میزند. مشکل این است که ماشین پیچیده اقتصاد جهانی بهندرت نتایج مرتب و منظم مورد انتظار در اتاقهای فکر واشنگتن را ارائه میدهد.
در مورد ایران، تحریمها باعث کاهش تعاملات بینالمللی این کشور نشد؛ بلکه تهران را به یکی از گستردهترین الگوهای همکاری اقتصادی و انرژی با چین سوق داد. آنچه به عنوان یک راهحل موقتی تاکتیکی آغاز شد، به یک پیمان ساختاری بلندمدت تبدیل شده است. گزارش دیگری از کنگره اشاره میکند که در سال ۲۰۲۴، بخش مهمی از صادرات نفت ایران به چین رفته و لبه تحریمها را کند کرده است.
چین، نفت ایران را میخرد و شبکههای مالی موازی را پرورش میدهد که سلطه دلار را دور میزنند. مطالعات متعددی نشان میدهند که پکن به طور فعال ابزارهای ایران برای فرار از تحریمها را تقویت کرده است، بنیاد دفاع از دموکراسیها، آن را «تقویت فوقالعاده» فرار از تحریمها مینامد. حتی زمانی که واشنگتن تلاش کرده تجارت انرژی ایران و چین را با تحریم پالایشگاههای چینی محدود کند، نتیجه، تعمیق کانالهای اقتصادی موازی بوده است. تحقیقی از رویترز درباره یک پالایشگاه تحریمشده در استان شاندونگ که میلیونها بشکه نفت خام ایرانی را پردازش میکند، نشان میدهد که شبکهای از واسطهها و شرکتهای صوری ایجاد شدهاند و فرار از تحریم را آسانتر میکنند.