اقتصاد۲۴– نزدیک به یک هفته از «کندی» و «محدودیتهای مقطعی» اینترنت در ایران میگذرد. شرایط ویژهای که به گفته برخی وبسایتهای رصد اینترنت، در تاریخ نوین ارتباطات کشور بیسابقه است. پلتفرمهای مختلف در بستر اینترنت امروز دیگر با زندگی حتی عامه مردم گره خورده و به همین دلیل، اگرچه قطع اینترنت به بهانه کاهش هزینههای امنیتی انجام میشود؛ اما نباید فراموش کرد که بخش بزرگی از هزینهها، در حوزه اقتصادی است که درنهایت دود آن به چشم کسب و کارهای خرد خواهد رفت. آمارهای موجود نشان میدهد سهم تجارت آنلاین از ۱.۳درصد کل تجارت کشور در سال ۱۳۹۶ به ۵درصد در سال ۱۴۰۰ رسید. این تحولی است که فاصله زیادی با میانگین جهانی (بیش از ۲۰ درصد) دارد؛ اما در شرایط تحریم و محدودیتهای مختلف رخ داده است. ۷۱ میلیون نفر در ایران از اینترنت استفاده میکنند و مرکز آمار ایران میگوید: «زندگی ۱۱ میلیون ایرانی، کاملا به اینستاگرام وابسته شده است.» در اینستاگرام، پلتفرم آنلاین اشتراکگذاری عکس و ویدیو، ۱.۷ میلیون کسب و کار کوچک در حال فعالیتند. این عدد را مقایسه کنید با نزدیک به ۲۰۰ هزار شغل مستقیم که توسط صنعت خودرو در ایران ایجاد شده است.
کسب و کارهای اینترنتی با حداقل سرمایه کاری کردهاند که دیگر نیازی به بودجههای کلان برای ایجاد شغل نیست. فقط با ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومان میشود یک کسب و کار در پلتفرمهای آنلاین ایجاد کرد؛ در حالی که این رقم برای یک شغل صنعتی نزدیک به ۱.۴ میلیارد تومان است! اقتصاد دیجیتال امروز حرف اول را در دنیا میزند. هر چند کسی مخالف صنعتیسازی یا رشد اقتصادی از طریق ساخت صنایع بالادستی نیست، اما آیا هنگام قطع دسترسی کاربران این پلتفرمها (که زندگی خود را از این راه میگذرانند) به هزینههای چنین اقدامی به صورت خرد و کلان توجهی میشود؟ تجربه پیشین نشان میدهد که حتی پس از وصل مجدد اینترنت نیز، بسیاری از کسب و کارهای خرد حاضر در این پلتفرمها نتوانستند جایگاه پیشین خود را پس بگیرند. به طور مثال، پس از قطع اینترنت در سال ۹۸، نزدیک به ۱۸ هزار کسب و کار در اینستاگرام، به وضعیت سابق بازنگشتند. فقط هم اینستاگرام نیست. پیامرسان واتساپ، امروز به قدری محبوب و فراگیر شده که حتی دستگاه فکس را از ادارات و سازمانها و شرکتها حذف کرده است. واتساپ به تاروپود تمام فعالیتهای اقتصادی رخنه کرده و آیا کسی محاسبه کرده که فیلترینگ آن، چقدر هزینه به بار میآورد؟
از طرف دیگر، روز گذشته خبرگزاری فارس در یک «پویش» از مردم خواست تا نظر دهند که آیا بهتر است اینستاگرام برای همیشه فیلتر شود یا نه! اخیرا دیده شده که طرح ضد اینترنتی مجلس موسوم به «صیانت» به شکلی دیگر توسط «شورای عالی فضای مجازی» بدون سپری کردن الزامات قانونی و تصویب در مجلس ابلاغ شده است. اما تلاشهایی که برای فیلترینگ دایمی پلتفرمهایی، چون اینستاگرام یا واتساپ میشود در نوع خود جالب توجه است. رضا الفت نسب، عضو اصلی هیاتمدیره انجمن صنفی کسب و کارهای اینترنتی در این باره معتقد است؛ اینکه مسوولان پس از بحران کنونی این موضوع را روشن نمیکنند که روند قطعی پلتفرمها ادامهدار خواهد بود یا خیر، وضعیت را برای کسب و کارهای اینترنتی نگرانکننده کرده است.